در این مقاله به نحوه محاسبه نفقه زن میپردازیم. پاسخ به سوالاتی مانند در چه شرایطی زن از نفقه برخوردار میشود؟ نحوه محاسبه نفقه چگونه است؟ در چه صورتی به زن نفقه تعلق نمیگیرد؟ نحوه محاسبه نفقه در دوران عقد و نکات مهم نفقه را در ادامه این نوشتار خواهید خواند. پس تا انتها با ما همراه باشید.
نفقه چیست؟
نفقه یعنی تامین هزینه زندگی زن که شامل خانه، اثاثیه منزل، غذا، لباس، دارو و درمان که از زمان عقد دائم برعهده زوج قرار میگیرد. طبق ماده 1107 قانون مدنی نفقه عبارتست از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن. درعقد دائم نفقه بر عهده شوهر است و نمیتوان برخلاف آن تراضی کرد به عبارت دیگر نمیتوان گفت که مرد در عقد دائم به زن نفقه ندهد.
در مورد اینکه زن در نفقه چه نوع حقی دارد باید بگوییم اموالی که به عنوان نفقه به زن داده میشود اگر مصرف شدنی باشد به ملکیت زن در میآید و چنانچه مال مصرف شدنی نباشد تملیک ایجاد نمیشود و زن فقط اذن در انتفاع (بهرهمندی) را دارد.
اگر شوهر نفقه زن را پرداخت نکند زن میتواند به دادگاه مراجعه کند، هم بابت نفقه گذشته و هم بابت نفقه آینده. در صورت استنکاف شوهر از پرداخت نفقه، زن میتواند برابر قانون برای صدور طلاق به مرجع قضایی مراجعه کند.
زوجه میتواند در سه حوزه تحت عنوان طلاق و نفقه طرح دعوی کند:
- دادگاه خانواده محل اقامت خوانده
- دادگاه خانواده محل انعقاد عقد
- دادگاه خانواده محل اقامت زوجه
نحوه محاسبه نفقه زن به چه صورت است؟
در توضیح این موضوع باید بگوییم ضابطه موجود در تعیین میزان نفقه بر مبنای شئونات خانوادگی زن، عرف و عادت ساکنان هر منطقه و وضع مالی مرد است. در صورت عدم توافق زوجین در میزان نفقه، دادگاه نسبت به تعیین مقدار آن مبادرت میکند.
بدین صورت که چنانچه زن نسبت به مطالبه نفقه اقدام کند مرجع قضایی برای تعیین نفقه، این امر را به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع میدهد تا نفقه زوجه را با در نظر گرفتن شئونات و تحصیلات و خانواده پدری وی تعیین کند و با توجه به نظر کارشناس حکم مقتضی صادر میشود.
تفاوت نفقه زن با نفقه فرزند در چیست؟
نکته بسیار مهم در خصوص نفقه زن این است که زوجه میتواند نفقه معوقه (گذشته) خود را از زوج (مرد) مطالبه کند یعنی اگر شخص 3 سال است که نفقه همسر خود را پرداخت نکرده، زن میتواند نفقه گذشته خود را مطالبه کند در صورتی که این کار در مورد نفقه فرزندان قابل اجرا نیست.
در چه صورتی زن از نفقه برخوردار میشود؟
در صورتی زن مستحق نفقه است که پس از انعقاد عقد نکاح از شوهر تمکین کند یعنی اگر مرد بتواند عدم تمکین زن را ثابت کند نفقهایی به زن تعلق نمیگیرد.
مطابق قانون مدنی شرایط وجوب نفقه بر زن به شرح زیر است:
الف) دائم بودن نکاح؛ مطابق ماده 1106 و 1113 قانون مدنی، عقد نکاح زوجین باید به صورت دائم باشد. در عقد موقت پرداخت نفقه از سوی زوج به همسر واجب نیست مگر در سند عقد موقت، شرطی مبنی بر پرداخت نفقه از سوی زوج تعهد شده باشد.
ب) تمکین کامل همسر؛ در حقوق اسلامی تمکین به دو معنا وجود دارد:
- تمکین عام، که عبارتست از اطاعت زن از شوهر در امور جاری زندگی مشترک به نحو متعارف.
- تمکین خاص که شامل انجام دادن وظایف زناشویی است.
از این رو استحقاق نفقه در عقد دائم مشروط به تمکین همسر است. در ماده 1108 قانون مدنی ایران آمده است هرگاه زن بدون مانع شرعی از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.
در چه صورتی به زن نفقه تعلق نمیگیرد؟
همانطور که گفتیم طبق ماده 1108 قانون مدنی هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود. علاوه بر این در شرایط خاصی نیز ممکن است زن در صورت امتناع از وظایف زناشویی مستحق دریافت نفقه باشد که در ادامه به آن میپردازیم.
زنی که در عده طلاق رجعیه (نوعی از طلاق) به سر میبرد مستحق نفقه از شوهرش است . در واقع در طلاق رجعی که زن مکلف است عده را در محل زندگی شوهر سپری کند، نفقه به وی تعلق میگیرد. ولی اگر بعد از صدور حکم طلاق حاضر به حضور در محل زندگی زوج نباشد نفقه دوران عده به وی تعلق نمیگیرد. اما در طلاق از نوع بائن که زن تکلیف به حضور در منزل زوج نداشته، نفقهایی در دوران عده به زن تعلق نمیگیرد.
نکات مهمی درباره نفقه که لازم است بدانید:
- زن حامل در هر صورت در زمان عده مستحق نفقه است تا زمانی که وضع حمل کند.
- نفقه زن مقرب بر نفقه اقارب است.
- نفقه زن مرتبط با دارایی مرد و دارایی خودش نیست. به عبارت دیگر زن چه مالدار باشد چه بیمال و چه شوهرش مالدار باشد و چه بیمال، مستحق دریافت نفقه است.
در چه صورتی میتوان پرداخت نفقه را اثبات کرد؟
اثبات پرداخت نفقه به زوجه تنها با اقرار زوجه و یا شهادت شهود است. از طرفی چنانچه زوجه در منزل زوج زندگی کند اصل بر دریافت نفقه است مگر اینکه زوجه دلیل و مدرکی داشته باشد. در واقع زن باید دلیل و مدرکی ارائه نماید که علیرغم حضورش در منزل شوهر نفقهایی از وی دریافت نکرده است.
اما اگر مرد غائب باشد و در خانه نباشد یا زن را به هر دلیلی از خانه بیرون کرده باشد، مرد باید دلیل و مدرکی بیاورد که علیرغم عدم حضورش در منزل، یا اخراج زن از خانه، نفقه وی را پرداخت کرده است.
محاسبه نفقه در دوران عقد چگونه است؟
زوجه در ایام نامزدی حق مطالبه نفقه را ندارد و پس از عقد ازدواج و تا زمان شروع زندگی مشترک، چنانچه بین آنان توافق شده باشد که زن به لحاظ تحصیل و یا هر مورد دیگر، مدتی را در منزل پدرش باشد و تمکین عام و خاص از زوج نداشته باشد که در اصطلاح به آن دوران عقد میگویند، در این مدت نیز زوجه حق دریافت نفقه را ندارد ولی در غیر این صورت پس از عقد ازدواج، زن استحقاق دریافت نفقه را دارد. لازم به ذکر است اعمال حق حبس مسقط حق نفقه زوجه نیست.
در چه صورت زن میتواند تمکین نکند ولی مستحق دریافت نفقه باشد؟
در موارد زیر اگر زن تمکین نکند مستحق دریافت نفقه خواهد بود. موانع مشروع برای تمکین عبارتند از:
- در صورتی که بودن زن با شوهر در یک منزل خوف و ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن داشته باشد که در صورت اثبات، مادامی که زن در بازگشت به خانه شوهر معذور باشد، نفقه زن به عهده شوهرش خواهد بود.
- در صورتی که حق سکونت به زن داده شده باشد، زن میتواند از حضور در منزل شوهر خودداری کند و شوهر را ملزم به حضور در خانهایی کند که او تعیین کرده است. در صورتی که شوهر در همان منزل با همسر خود زندگی کرد، زوجه نیز موظف به اطاعت از شوهر خود و ادای سایر وظایف زوجیت است.
- نداشتن منزل مناسب و مستقل؛ در صورتی که شوهر منزل مناسب با وضعیت زن برای سکونت او تهیه نکند، زن میتواند به خانه شوهر نرود تا زمانی که منزل مناسب با شئون زن انتخاب کند.
- ابتلای شوهر به امراض مقاربتی و جنسی؛ در این موضوع زن حق دارد از نزدیکی با شوهر خودداری کند و امتناع او مانع از نحوه محاسبه نفقه زن به صورت قانونی نخواهد شد.
