شروط ۱۲ گانه ضمن عقد چیست و چه حقوقی برای زن ایجاد می کند
بر طبق اصل آزادی قراردادها، طرفین قرارداد میتوانند در محدودهی قانون و شرع، قرارداد خود را به نحو دلخواه تنظیم کنند و شروط و تعهداتی را که خلاف قانون نیست، در نظر بگیرند. ازدواج نیز یک قرارداد و عقد لازمالاجرا است که به موجب آن حقوق و تعهداتی برای زن و شوهر ایجاد میشود. برای برآورده شدن انتظارات طرفین، زوجین میتوانند شروطی را نیز در نظر بگیرند و به صورت قانونی تعهداتی برای یکدیگر در ضمن عقد نکاح ایجاد کنند. یکی از امکاناتی که مقنن در اختیار زوجین قرارداده تا به واسطه آن قرارداد ازدواج را به شرایط مدنظر خود نزدیکتر کنند، شروط ۱۲ گانه ضمن عقد است.
این شروط به ایجاد تساوی در میان زن و شوهر کمک میکند و بسیاری از وکلای خانواده توصیه میکنند زوجین پیش از امضای عقدنامه، مفاد شروط ضمن عقد را با دقت مطالعه کنند و در صورت موافقت، آنها را امضا نمایند. پذیرش یا عدم پذیرش هر یک از این شروط کاملاً توافقی است و به اراده طرفین بستگی دارد. این موارد در آینده رابطه زوجین مانند تصمیم به طلاق توافقی مورد استفاده قرار خواهد کرد. در ادامه این مطلب به طور دقیق و کاملتر با شروط ۱۲ گانه ضمن عقد آشنا میشویم؛ همراه ما باشید.
شروط ضمن عقد در قانون مدنی
شروط ضمن عقد سند ازدواج، از سال ۱۳۶۰ توسط مقنن پیشبینی شد و این امکان را به طرفین داد تا با آگاهی و مطالعه شروط مذکور آنها را هنگام عقد امضا کنند. البته بر اساس ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی، طرفین میتوانند علاوه بر این شروط ۱۲ گانه ضمن عقد، شروط قانونی و شرعی دیگری را نیز هنگام ازدواج قبول و امضا کنند و با افزودن به عقدنامه به صورت الزامآور آن را اجرا نمایند.
بر طبق قانون مدنی، زن از حق طلاق ، تعیین محل سکونت و یا انتخاب شغل بدون رضایت همسر و … برخوردار نیست. بنابراین برای ایجاد برابری در ازدواج و حمایت مساوی از زن و مرد، شوهر هنگام ازدواج باید علاوه بر شروط ۱۲ گانه ضمن عقد، سایر حقوق برابر را نیز به همسر خود اعطا کند تا شرایط عادلانهای در ازدواج ایجاد شود.
شروط ضمن عقد برای مردان با شروط ضمن عقد برای زنان متفاوت است و هر یک از طرفین میتواند برای دیگری در حدود قانون و تا جایی که خلاف مقررات نباشد، تعهدات و یا حقوقی در نظر بگیرد.
برای مثال زن میتواند اجازه تحصیل، اجازه کار و یا خروج از کشور را در هنگام ازدواج از همسر خود به عنوان شروط ضمن عقد دریافت نماید. البته لازم به ذکر است که شروط ضمن عقد نباید خلاف مقتضای عقد باشد. به عبارت دیگر شروطی که با فلسفه عقد مغایرت دارد، باطل است.
به طور کلی در ضمن همه قراردادها و عقود لازم، میتوان شروطی را به عنوان شروط ضمن عقد درنظر گرفت که به واسطه الزامآور بودن قرارداد، آن شروط نیز لازمالاجرا میشوند. این امر در عقد ازدواج نیز صدق میکند. برای مثال زن میتواند از مرد برای طلاق وکالت بگیرد تا به موجب آن بتواند مانند همسرش در صورت عدم امکان ادامه زندگی مشترک از او طلاق بگیرد.
ارتباط با وکیل مهریه
بیشتر بخوانید: روش های توقیف اموال برای مهریه
چه شروطی در عقدنامه باطل هستند؟
هر شرطی قابلیت درج در عقدنامه را ندارد. مطابق قانون مدنی، شروطی که انجام آنها غیرممکن باشد، منفعت عقلایی نداشته باشند یا خلاف قانون و شرع باشند، باطل محسوب میشوند.
برای نمونه، شرطی که ماهیت ازدواج را از بین ببرد یا با مقتضای اصلی عقد نکاح در تعارض باشد، فاقد اعتبار خواهد بود. به همین دلیل قبل از درج هر شرط اختصاصی در عقدنامه بهتر است با یک وکیل خانواده مشورت شود.
شروط ۱۲ گانه ضمن عقد شامل چه مواردی است؟

شروط ۱۲ گانه ضمن عقد که در سند ازدواج به صورت چاپی ذکر شده و مرد و زن آنها را امضا میکنند به شرح زیر است که با تحقق آنها زن میتواند از همسر جدا شود:
۱. عدم پرداخت نفقه
اگر شوهر از پرداخت نفقه خودداری کند و امکان اجبار او به پرداخت نیز وجود نداشته باشد، این شرط محقق میشود. زوجه معمولاً با ارائه رأی دادگاه یا مدارک مربوط به ترک انفاق میتواند این موضوع را اثبات کند.
۲. سوء رفتار یا سوء معاشرت زوج
هرگاه رفتار مرد به گونهای باشد که ادامه زندگی مشترک را برای زن دشوار یا غیرقابل تحمل کند، این شرط قابل استناد خواهد بود. گزارشهای قانونی، شهادت شهود یا مدارک مرتبط میتواند در اثبات این موضوع مؤثر باشد.
۳. ابتلا به بیماریهای صعبالعلاج
در صورتی که مرد به بیماری خطرناک یا صعبالعلاجی مبتلا شود که سلامت یا زندگی مشترک را با مشکل جدی مواجه کند، زوجه میتواند به این شرط استناد نماید. تشخیص این موضوع معمولاً با نظر پزشک متخصص و پزشکی قانونی انجام میشود.
۴. جنون زوج
اگر مرد به جنون مبتلا شود و امکان فسخ نکاح از طریق مقررات قانونی وجود نداشته باشد، زن میتواند از این شرط استفاده کند. نظریه پزشکی قانونی مهمترین دلیل برای اثبات جنون خواهد بود.
۵. اشتغال به شغل مغایر با حیثیت خانوادگی
چنانچه دادگاه مرد را از اشتغال به شغلی که با شأن و حیثیت خانوادگی زن در تعارض است منع کند و او به دستور دادگاه توجه نکند، این شرط محقق میشود. رأی قطعی دادگاه در این خصوص اهمیت زیادی دارد.
۶. محکومیت به حبس طولانی
اگر مرد به پنج سال حبس یا بیشتر محکوم شود، زن میتواند به این شرط استناد کند. ارائه حکم قطعی کیفری معمولاً برای اثبات این موضوع کافی است.
۷. اعتیاد زیانآور زوج
در صورتی که اعتیاد مرد به مواد مخدر، مشروبات الکلی یا سایر موارد مشابه به زندگی خانوادگی آسیب وارد کند، زوجه میتواند از این شرط استفاده نماید. گزارش پزشکی قانونی، سوابق کیفری یا سایر مدارک مرتبط قابل استناد هستند.
۸. ترک زندگی مشترک
اگر مرد بدون عذر موجه زندگی مشترک را ترک کند یا برای مدت طولانی از خانواده دوری نماید، این شرط قابل اجرا خواهد بود. شهادت شهود، تحقیقات محلی و سایر مستندات میتواند در اثبات آن مؤثر باشد.
۹. ارتکاب جرم خلاف حیثیت خانوادگی
هرگاه مرد مرتکب جرمی شود که با شأن و جایگاه خانوادگی زوجه منافات داشته باشد، زن میتواند به این شرط استناد کند. تشخیص این موضوع با دادگاه است و معمولاً حکم قطعی کیفری ملاک قرار میگیرد.
۱۰. بچهدار نشدن به دلیل عقیم بودن زوج
اگر پس از گذشت پنج سال از زندگی مشترک، به دلیل عقیم بودن یا مشکلات جسمی مرد امکان فرزندآوری وجود نداشته باشد، این شرط قابل استفاده است. نظر پزشک متخصص و مدارک پزشکی نقش اصلی را در اثبات این موضوع دارند.
۱۱. مفقودالاثر شدن زوج
چنانچه مرد برای مدت طولانی مفقود شود و پس از مراجعه زن به دادگاه نیز خبری از او به دست نیاید، این شرط محقق میشود. بررسیهای قضایی و آگهیهای قانونی معمولاً در این فرآیند مورد استفاده قرار میگیرد.
۱۲. ازدواج مجدد بدون رضایت زوجه
اگر مرد بدون رضایت همسر خود اقدام به ازدواج مجدد کند یا همسر دیگری اختیار نماید، زوجه میتواند به این شرط استناد کند. سند ازدواج دوم یا سایر مدارک رسمی از مهمترین دلایل اثبات این موضوع هستند.
جدول مقایسه شروط ۱۲ گانه
| شرط | توضیح کوتاه | نیاز به اثبات در دادگاه |
| ترک انفاق | عدم پرداخت نفقه | بله |
| سوء معاشرت | رفتار غیرقابل تحمل | بله |
| اعتیاد | اعتیاد مضر به زندگی مشترک | بله |
| محکومیت کیفری | حبس ۵ سال یا بیشتر | بله |
| ازدواج مجدد | ازدواج بدون رضایت زوجه | بله |
شروط ۱۲ گانه ضمن عقد چه تفاوتی با حق طلاق دارد؟
بسیاری از افراد تصور میکنند امضای شروط ۱۲ گانه ضمن عقد به معنای انتقال کامل حق طلاق به زن است؛ در حالی که چنین برداشتی صحیح نیست. این شروط در واقع نوعی وکالت مشروط برای طلاق محسوب میشوند. یعنی اگر یکی از شرایط مندرج در عقدنامه محقق شود و زن بتواند آن را در دادگاه اثبات کند، امکان استفاده از وکالت اعطاشده برای طلاق را خواهد داشت. بنابراین شروط ۱۲ گانه با «وکالت مطلق در طلاق» تفاوت دارند و آثار حقوقی آنها یکسان نیست. این موضوع یکی از رایجترین ابهاماتی است که زوجین پیش از ازدواج با آن مواجه میشوند.
مهمترین شروط قابل اضافه شدن به عقدنامه
| شرط | فایده |
| حق خروج از کشور | عدم نیاز به اجازه بعدی زوج |
| حق اشتغال | جلوگیری از محدودیت شغلی |
| حق تحصیل | ادامه تحصیل بدون اختلاف |
| وکالت در طلاق | امکان اقدام مستقیم زوجه |
| حق تعیین محل سکونت | جلوگیری از اختلاف در محل زندگی |
| حضانت فرزندان | تعیین تکلیف از قبل |
ضمانت اجرایی شروط ضمن عقد
برای اینکه شروط ضمن عقد ضمانت اجرایی داشته باشد، باید در سند ازدواج ذکر و مورد قبول طرفین قرار بگیرد و توسط آنها امضا شود. علاوه بر وکلا توصیه میکنند که زوجین بعد از ثبت ازدواج به دفتر اسناد رسمی مراجعه کنند و شروط ۱۲ گانه ضمن عقد را که در عقدنامه امضا کردهاند در دفتر اسناد رسمی نیز به ثبت برسانند.
در برخی موارد ممکن است زوجین بعد از ازدواج برای یکدیگر شروط و توافقاتی در نظر بگیرند که در سند ازدواج ذکر نشده باشد، در این حالت نیز میتوانند صرفا با مراجعه به دفتر اسناد رسمی توافقات و تعهدات تازهای برای یکدیگر ایجاد کنند که این شروط دیگر شروط ضمن عقد نیستند، بلکه شروطی هستند که در ادامه به عقد افزوده شدهاند. بنابراین زمان تنظیم شروط ضمن عقد در هنگام وقوع عقد است و پس از آن نیز طرفین میتوانند برای ثبت رسمی شروط مورد توافق خود از مراجع قانونی ذیصلاح اقدام نمایند.
برای استفاده از شروط ۱۲ گانه ضمن عقد چه مدارکی لازم است؟
صرف امضای شروط ضمن عقد برای استفاده از آنها کافی نیست. در بسیاری از موارد، زوجه باید تحقق شرط موردنظر را در دادگاه اثبات کند. به همین دلیل ارائه مدارک و مستندات اهمیت زیادی دارد.
برای مثال در شرط ترک انفاق، رأی محکومیت مرد به پرداخت نفقه میتواند مؤثر باشد. در شرط اعتیاد، نظریه پزشکی قانونی یا احکام کیفری مرتبط ممکن است مورد استناد قرار گیرد. همچنین در موضوع ترک زندگی مشترک، شهادت شهود و گزارشهای رسمی میتواند نقش مهمی در اثبات ادعا داشته باشد.
آیا امضای شروط ۱۲ گانه ضمن عقد اجباری است؟
خیر. امضای شروط ۱۲ گانه ضمن عقد الزامی نیست و هر یک از زوجین میتوانند درباره پذیرش یا عدم پذیرش آنها تصمیم بگیرند. با این حال، لازم است قبل از امضا مفاد هر شرط به دقت مطالعه شود؛ زیرا پس از امضا، این شروط آثار حقوقی و الزامآور خواهند داشت.
شرط تنصیف دارایی چیست و چه تفاوتی با مهریه دارد؟
یکی از مهمترین بندهای عقدنامه که معمولاً کمتر مورد توجه قرار میگیرد، شرط تنصیف دارایی است. براساس این شرط، اگر مرد بدون دلیل موجه و بدون تقصیر زن درخواست طلاق بدهد، دادگاه میتواند او را به انتقال تا نصف دارایی حاصلشده در دوران زندگی مشترک به زوجه محکوم کند.
نکته مهم این است که شرط تنصیف دارایی هیچ ارتباطی با مهریه ندارد. حتی اگر زن مهریه خود را مطالبه کند، در صورت وجود شرایط قانونی، همچنان میتواند از مزایای شرط تنصیف دارایی نیز استفاده نماید.
سایر شروط قابل درج در عقدنامه
علاوه بر شروط ۱۲ گانه ضمن عقد بهتر است برای ایجاد برابری میان زن و مرد، زوجین در قسمت توضیحات عقدنامه شروط دیگری را نیز ذکر کنند که برخی از مهمترین آنها به شرح زیر است:
- شرط تحصیل
- شرط اشتغال
- شرط وکالت زوجه برای اجازه خروج از کشور
- شرط تقسیم اموال میان زوجین پس از طلاق
- حضانت فرزندان
- شرط وکالت مطلق زوجه در طلاق
آیا امکان اضافه کردن شروط جدید به عقدنامه وجود دارد؟
بله. برخلاف تصور بسیاری از افراد، شروط ضمن عقد تنها به ۱۲ شرط چاپشده در عقدنامه محدود نمیشوند. زوجین میتوانند هر شرطی را که مخالف قانون، شرع و مقتضای عقد نباشد با توافق یکدیگر در عقدنامه درج کنند.
برای مثال شرط حق تعیین محل سکونت، حق تحصیل، حق اشتغال، حق خروج از کشور، نحوه حضانت فرزندان و حتی برخی توافقات مالی میتواند در قالب شروط اختصاصی زوجین ثبت شود.
نمونه شروط ضمن عقد

مزایا و معایب شروط ضمن عقد

در این مطلب به بررسی شروط ۱۲ گانه ضمن عقد و سایر شروطی که زوجین میتوانند هنگام ازدواج در خصوص آنها توافق کنند صحبت کردیم. این شروط مزایا و معایب و موافقان و مخالفانی دارد. به طور کلی قانون در خصوص حقوق زنان دچار مشکلاتی است که زوجین میتوانند هنگام ازدواج با استفاده از شروط ضمن عقد این خلاءها را پر کرده و تبعیضهای صورت گرفته علیه زنان را جبران کنند.
با این حال در فرآیند قبول شروط ضمن عقد باید به حقوق مردان نیز توجه شود و طرفین به نحوی توافق نمایند که برابری میان زوجین ایجاد شود. برخی معتقدند بهتر است در ازای دریافت حقوق برابر، زوجه از مهریه خود بگذرد. این موضوع اصلا از سوی وکلا توصیه نمیشود زیرا مهریه در موارد دیگر مانند ارث، کارکردهای خاص خودش را دارد و بهتر است همه زنان مقدار معقول و مناسبی از مهریه را در کنار همه حقوق برابر داشته باشند.
اگر در خصوص شروط ۱۲ گانه ضمن عقد سوالی دارید، میتوانید همین حالا با گروه وکلای هوداد ما تماس بگیرید.
FAQ
آیا امضای شروط ۱۲ گانه ضمن عقد اجباری است؟
خیر. امضای این شروط اجباری نیست و پذیرش یا رد آنها کاملاً به توافق زوجین بستگی دارد. با این حال، توصیه میشود پیش از امضای عقدنامه، هر دو طرف مفاد شروط را به دقت مطالعه کرده و درباره آثار حقوقی آنها آگاهی کامل داشته باشند.
آیا شروط ۱۲ گانه ضمن عقد همان حق طلاق هستند؟
خیر. شروط ۱۲ گانه به معنای انتقال کامل حق طلاق به زن نیستند. این شروط به زوجه وکالت میدهند که در صورت تحقق شرایط مشخصی مانند اعتیاد، ترک زندگی مشترک یا عدم پرداخت نفقه، بتواند از دادگاه درخواست طلاق کند.
اگر شوهر شروط ۱۲ گانه را امضا نکند چه اتفاقی میافتد؟
در این صورت، زوجه نمیتواند به استناد این شروط از مزایای آنها استفاده کند. البته همچنان میتواند در مواردی که قانون پیشبینی کرده است، مانند عسر و حرج یا ترک انفاق، از طریق دادگاه اقدام نماید.
آیا بعد از عقد میتوان شروط جدیدی به توافقات زوجین اضافه کرد؟
بله. زوجین میتوانند پس از ازدواج نیز درباره برخی حقوق و تعهدات با یکدیگر توافق کنند و آن توافقات را در دفتر اسناد رسمی به ثبت برسانند. البته این توافقات دیگر جزو شروط ضمن عقد محسوب نمیشوند، اما از اعتبار قانونی برخوردار خواهند بود.
آیا برای استفاده از شروط ضمن عقد حتماً باید به دادگاه مراجعه کرد؟
در بیشتر موارد بله. زوجه باید تحقق شرط موردنظر را در دادگاه اثبات کند. برای مثال در موضوع اعتیاد، ترک انفاق یا سوء رفتار، ارائه مدارک و مستندات لازم است تا دادگاه بتواند درباره درخواست طلاق تصمیمگیری کند.
آیا زن میتواند بدون اثبات شرط از شروط ۱۲ گانه استفاده کند؟
خیر. صرف وجود امضای شرط در عقدنامه کافی نیست. زوجه باید ثابت کند که شرط موردنظر واقعاً محقق شده است. به همین دلیل جمعآوری مدارک و مستندات اهمیت زیادی دارد.
مهمترین شروطی که علاوه بر شروط ۱۲ گانه بهتر است در عقدنامه درج شوند کداماند؟
حق تحصیل، حق اشتغال، حق خروج از کشور، حق تعیین محل سکونت، وکالت در طلاق، شرط تنصیف دارایی و توافق درباره حضانت فرزندان از مهمترین شروطی هستند که بسیاری از وکلای خانواده توصیه میکنند زوجین درباره آنها تصمیمگیری آگاهانه داشته باشند.
آیا شرط خروج از کشور با شروط ۱۲ گانه تفاوت دارد؟
بله. حق خروج از کشور جزو شروط چاپی ۱۲ گانه عقدنامه نیست و باید به صورت جداگانه و با توافق زوجین در قسمت توضیحات عقدنامه یا در قالب سند رسمی تنظیم شود.
آیا شرط اشتغال به زن اجازه میدهد بدون محدودیت هر شغلی را انتخاب کند؟
این موضوع به نحوه تنظیم شرط بستگی دارد. هرچه متن شرط دقیقتر و شفافتر تنظیم شود، اختلافات احتمالی در آینده کمتر خواهد بود. به همین دلیل بهتر است متن شرط توسط فرد متخصص تنظیم شود.
آیا مهریه ارتباطی با شروط ضمن عقد دارد؟
خیر. مهریه و شروط ضمن عقد دو موضوع مستقل هستند. داشتن حقوقی مانند وکالت در طلاق یا حق خروج از کشور باعث از بین رفتن حق مهریه نمیشود و زوجه میتواند همزمان از هر دو حق استفاده کند.
اگر مرد بدون رضایت همسر ازدواج مجدد کند، زن میتواند طلاق بگیرد؟
در صورتی که شرط مربوط به ازدواج مجدد در عقدنامه امضا شده باشد و شرایط قانونی آن وجود داشته باشد، زوجه میتواند به استناد این شرط از دادگاه درخواست طلاق کند.
آیا شروط ضمن عقد برای مردان هم قابل استفاده است؟
بله. شروط ضمن عقد صرفاً برای زنان نیست. هر یک از زوجین میتوانند در چارچوب قانون و با توافق طرف مقابل، شروطی را به نفع خود در عقدنامه درج کنند؛ مشروط بر اینکه آن شروط خلاف قانون، شرع یا مقتضای عقد نکاح نباشند.
آیا میتوان بعضی از شروط ۱۲ گانه را امضا کرد و بعضی را امضا نکرد؟
بله. الزامی وجود ندارد که همه شروط به صورت یکجا پذیرفته شوند. هر یک از شروط به طور مستقل قابل قبول یا رد شدن است و زوجین میتوانند درباره هر بند جداگانه تصمیم بگیرند.
آیا داشتن وکالت در طلاق بهتر از امضای شروط ۱۲ گانه است؟
این دو موضوع کارکرد متفاوتی دارند. شروط ۱۲ گانه در شرایط خاص قابل استفاده هستند، اما وکالت در طلاق میتواند اختیارات گستردهتری به زوجه بدهد. بسیاری از وکلای خانواده توصیه میکنند زوجین در صورت تمایل، علاوه بر امضای شروط ۱۲ گانه، درباره اعطای وکالت در طلاق نیز تصمیمگیری آگاهانه داشته باشند.
نیاز به مشاوره دارید ؟
تیم ما آماده ارائه مشاوره رایگان به شما هستند

سلام خانم من حدود یکساله تقاضای طلاق بدون دلایل محکمه پسند(شروط ۱۲گانه)داره و جهت اهرم فشار قفل خونه ای که خودم هم سهم دارم ولی بنام اونه رو عوض کرده که من خونه نرم، اگه با یک خونه جدید، حکم عدم تمکین بگیرم، باز اون راهی از جمله عسر و حرج داره برای گرفتن طلاق، در ضمن مهریه رو هم میخواد؟
اینه که هیچ کسی عقد رسمی نمیکند فقط صیغه عقد موقت ۲۵ ساله کافیه که هیچ مسئولیتی برای مرد نداره اونهم با خانمی که خودش حقوق بگیر دولته
اون خانم لابد عقلش مشکل داره که تن به همچین ازدواجی بده اقا بالاسر هیچکس نمیخواد مگه مشکل داشته باشه هه
چند بار گفتید عدالت و برابری نیست. عزیزم شما هنوز معنای عدالت و برابری و تساوی رو نمیدونید.
زن و مردی که از لحاظ جسمی، روحی، عاطفی و تقریبا همه چیز با هم متفاوت هست. هر کدام از مرد و زن وظایف و مسئولیت هایی متناسب با شرایط خودشون رو دارن. بنابراین احکام و حقوقشون هم باید متفاوت و متناسب با فطرت و خلقتشون باشه.
عزیزم عدالت به معنای تساوی و برابری نیست.
رعایت عدالت در پول توجیبی فرزندان یعنی به پسر ۸ سالت ۴۰ تومن بدی به پسر ۲۰ ساله دانشجوت ۳۰۰ هزار تومن بدی.
پس عدالت یعنی هرکس متناسب با شرایطش نه همه مثل هم.
حالا هرکدوم از این حقوقی که شما بر خلاف عدالت میدچنید نکات و حکمت های بیشماری داره که عین عدالت هست چوت متناسب با خلقت و فطرت مرد و زن هست.
سلام همسرم مدت دوسال از خانه رفته مهریه هم گرفته پس از غیبت خانم در چندین جلسه دادگاه عدم تمکین راگرفتم آیا خانمم میتواند بدون اجازه طلاق بگیره؟