معمولاً اولین مرحلهای که قبلاز انجام عقد میان زن و مرد صورت میگیرد نامزدی است. نامزدی بدین معناست که دو طرف در آینده زندگی مشترک داشته و نسبتبه تمایل به ازدواج به توافق رسیده باشند. علاوه عرفی بودن موضوع نامزدی، درباب قانون مدنی مقرراتی تدوین شده است که باید رعایت شود. یکی از این حقوق این است که طرفین حق رجوع از وعده ازدواج را داشته باشد. به این معنی که نمیتوان کسی را مجبور به ازدواج کرد. یکی از مسائلی که هنگام به هم خوردن نامزدی مطرح میشود استرداد هدایای نامزدی است که در ادامه به آن میپردازیم.
بههمین دلیل ممکن است وعده ازدواج برهم خورده و طبق عادات و رسوم، هدایا یا هدایایی که ردوبدل شده را باید استرداد کنند. قانونگذار این لفظ را به نام استرداد هدایای نامزدی یا پس گرفتن هدایای نامزدی پیشبینی کرده است؛ در اینجا ما قصد داریم تا استرداد هدایای نامزدی را برای شما مورد بررسی قرار دهیم.
ارتباط با وکیل مهریه
استرداد هدایای نامزدی به چه منظور است؟
طبق ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی هرکدام از نامزدها قادرند در صورت برهم خوردن وصلت، هدایایی که به طرف مقابل برای وصلت داده است مطالبه کند و اگر عین هدایا موجود نباشد قیمت هدایایی که قابل نگه داشتن است را بدون کم و کسر از طرق مقابل دریافت کند.
در واقع این ماده در خصوص هدایایی است که بین مرحله خواستگاری و انعقاد عقد که همان دوره نامزدی است ردوبدل میشوند. حکم این استرداد هدایای نامزدی برای هدایای قبلاز عقد و بعد از عقد نیست و پس گرفتن هدایای دوران عقد و پیشاز عقد شامل عقد هبه میباشد.
در این ماده اموال مصرفی و غیر مصرفی تفکیک زیادی دارد که در ادامه مقاله به آن میپردازیم.
استرداد هدایای نامزدی (مصرف شدنی)
طبق ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی هرکدام از نامزدها قادرند در صورت برهم خوردن وصلت، هدایایی که به طرف مقابل برای وصلت داده است مطالبه کند و اگر عین هدایا موجود نباشد قیمت هدایایی که قابل نگه داشتن است را بدون کم و کسر از طرق مقابل دریافت کند.
در واقع این ماده در خصوص هدایایی است که بین مرحله خواستگاری و انعقاد عقد که همان دوره نامزدی است ردوبدل میشوند. حکم این استرداد هدایای نامزدی برای هدایای قبلاز عقد و بعد از عقد نیست و پس گرفتن هدایای دوران عقد و پیشاز عقد شامل عقد هبه میباشد.
در این ماده اموال مصرفی و غیر مصرفی تفکیک زیادی دارد که در ادامه مقاله به آن میپردازیم.
استرداد هدایای نامزدی در صورت غیر مصرفی بودن
هدایای غیر مصرفی آن دسته از هدایایی است که در دوره نامزدی میتوان از آنها نگهداری کرد و با یکبار استفاده از بین نمیرود. در قانون مدنی پیشبینیشده است که این اموال معمولاً ارزش داشته و ممکن است برای راضی کردن فردی دیگر به ازدواج استفاده شوند. اگر این وعده ازدواج برهم بخورد دیگر دلیلی برای باقی ماندن هدایا نزد شخص وجود نداشته و گیرنده باید آن را برگرداند مانند حلقه ازدواج یا هدایای طلایی که به عروس یا داماد داده میشوند.
پس طبق این ماده میتواند استرداد هدایای نامزدی درصورت غیر مصرفی بودن آنها را انجام داد. اگر این اموال غیر مصرفی در نزد گیرنده تلفشده باشد و تقصیر از جانب او باشد باید قیمت آن را بپردازد و اگر تلف شدن هدیه بر اساس تقصیر او نباشد مسئولیتی در پرداخت آن نخواهد داشت.
شرایط استرداد هدایای نامزدی چیست؟
با توجه به مواد فوق برای دریافت هدایا قبلاز عقد نکاح، شرایطی در قانون پیشبینیشده است که حق مطالبه آن هدایا را میدهد این شرایط عبارتاند از:
- وصلت باید برهم خورده باشد و هیچ ازدواجی صورت نگیرد. دراینصورت هر کدام از طرفین اگر هدیهای به طرف مقابل خود داده باشد میتواند آن را استرداد و مطالبه کند.
- این هدایا باید به منظور و در راستای وصلت طرفین تقدیم فرد شده باشد و انگیزههای دیگری پشت این قضیه نباشد.
- از نکاتی که هنگام بحث در مورد استرداد هدایای نامزدی قابل بررسی است این است که زمانیکه عین هدایا وجود داشته باشد عین آن قابل مطالبه و استرداد میباشد و اگر عین هدیه وجود نداشته باشد صرفاً قیمت هدایا قابل مطالبه بوده و همانطور که بیان شد، هدایای مصرف شدنی که با مصرف از بین میرود از شمول این بند خارجشده و نمیتوان آنها و حتی قیمت آنها را مطالبه کرد.
- قیمت هدایایی که مصرف شدنی نباشند در صورتی میتوان آنها را مطالبه کرد که بدون تقصیر گیرنده تلف شده باشند.
- به هم خوردن وصلت به دلیل فوت یکی از طرفین نبوده باشد. دراینصورت میتوان هدایا را استرداد کرد.
اما اگر عقد نکاح صورت گیرد و بر هم بخورد، در خصوص پس گرفتن هدایا، باید مقرراتی را که تحت عنوان هدایای پساز عقد نکاح در قانون مدنی وجود دارد، مورد بررسی قرار داد. البته قانونگذار بهطور واضح نسبتبه این مسئله نپرداخته و اینچنین دعاوی را در مقررات هبه مثال زده است که میتوان موضوع هدایا پساز عقد را روشن کرد.
قانون هبه برای هدایای بعد از عقد نکاح
طبق ماده ۷۹۵ قانون مدنی هبه عقدی است که بهموجب آن یک نفر مالی را مجاناً به طرف دیگر تمکین داده باشد در این صورت، دهنده هبه، واهب، طرف دیگر متهب، و مالی که مورد هبه است را، عین مهب میگوید.
در ماده ۸۰۳ قانون مدنی بیانشده بعد از قبض، واهب میتواند هبه را رجوع کند مگر در موارد زیر:
این قانون بدین معنی است که بعد از آنکه مالی بهعنوان هبه به کسی داده شد میتواند آن هبه را بازپس گیرد مگر آن که:
- متعهد پدر مادر یا اولاد واهب باشد.
- درصورتیکه هبه مأخوذ بوده عوض هم دادهشده باشد (یعنی هدیهای داده و در عوض هدیهای دریافت کرده باشد.)
- درصورتیکه این موهبه از مالکیت متهب خارجشده باشد یا متعلق به حق غیر واقع شود.
- درصورتیکه در عین موهبه تغییری حاصل شود.
- تمامی موارد بالا بیان میدارد که بعد از عقد نکاح هدایایی از طرف زوجین یا بستگان آنها به فردی دیگر داده میشود باید با توجه به ماهیت حقوقی بازپسگیری شود.
- مال مورد هبه باقی بوده و از بین نرفته باشد.
درصورتیکه هبه از نوع معکوس نبوده و چنانچه از نوع عضو بوده، عوض داده نشده باشد. (مثلاً واهب شرط کند که در قبال وسیله نقلیهای که هبه میکند یک دستگاه موتورسیکلت دریافت کند که دراینصورت چنانچه واهب وسیله نقلیه داده باشد و موتورسیکلت گرفته باشد، واهب حق رجوع به وسیله نقلیهای ندارد. مال هبه نباید از مالکیت متهب خارج شود. مثلاً گیرنده هدیه وسیله نقلیه را فروخته باشد یا به رهن شخص دیگری درآورده باشد دراینصورت نمیتوان مطالبه کرد.
استرداد هدایای نامزدی در قانون مدنی ایران پیش بینی شده است. این هدایا باید در دوران نامزدی جهت انجام وصلت ازدواج به یکدیگر داده شده باشد و درصورتیکه عقد نکاح صورت گیرد دیگر بحث استرداد هدایای نامزدی نخواهد بود و باید در قانون هبه آن را مورد بررسی قرار داد. هدایای نامزدی در صورت مصرف شدن قابل استرداد نبوده و درصورت غیر مصرفی بودن میتوان این مال یا قیمت آن را استرداد کرد. قیمت مال درصورتی قابلیت استرداد دارد که گیرنده در تلف شدن آن مقصر نباشد.
گروه وکلای هوداد آماده ارائه مشاوره رایگان به شما عزیزان است.
