سلب حضانت فرزند، حکم و دستوری از طرف قانون گذار است که والدین را از مراقبت، حمایت فرزندان خود محروم می سازد. معمولا در حین طلاق و اتمام زندگی مشترک وچه به صورت طلاق توافقی حضانت و نگهداری کودکان صغیر به عهده یکی از والدین است که در صورت تشخیص عدم صلاحیت اخلاقی و رفتاری این حق از وی سلب خواهد شد. علاوه بر سوء رفتار، شرایط دیگری سبب سلب این امتیاز از والدین خواهد شد که در ادامه با معرفی این شرایط در خدمت شما هستیم، برای کسب اطلاعات بیشتر وکیل طلاق توافقی گروه وکلای هوداد همراه باشید.
آشنایی با مفهوم حضانت فرزندان
در معنای لغوی حضانت یعنی نگهداری و حمایت کردن و حضانت فرزندان به معنایی سرپرستی، رشد دادن و حمایت از کودکان در تمامی شرایط است. این مبحث یکی از مهمترین مباحثی است که در زمان جذایی زوجین و یا فوت یکی از آن ها به میان می آید. گاهی در زمان فوت زوج چنانچه ممکن ات حضانت کودکان از زوجه گرفته شود و به پدر همسر داده شود، البته شرایط حضانت فرزند توسط پدر بزرگ به عواملی بستگی دارد که عنوان آن ها در این مقاله نمی گنجد.
مبحث اصلی امروز ما حضانت فرزندان و شرایط سلب آن است. اهمیت این مبحث تا جایی است که در زمان طلاق، قانون گذار در این باره تصمیم خواهد گرفت و چنانچه یکی از والدین یا هر دوی آن ها شرایط نگهداری و حمایت را نداشته باشند از حضانت فرزندان خود محروم می شوند.
شرایط سلب حضانت فرزند
گاهی ممکن است پس از طلاق زوجین یا فوت یکی از آن ها حضانت فرزندان به دیگری واگذار شود، اما فرد شرایط و صلاحیت حضانت را ندارد و در نتیجه سبب بروز آسیب های روحی روانی به فرزند یا آزارهای جسمی او و یا سوء رفتار با کودکان شود که در این شرایط قانون گذار برای رهایی فرزندان از شرایط پیش آمده، مصادیقی را تحت عنوان سلب حضانت فرزند پیش بینی کرده است که در صورت عدم سرپرستی درست و انحطاط اخلاقی حق سرپرستی از والدین صلب می شود.
پیرو قوانین وضع شده در قانون مدنی چنین آمده” چنانچه فردی که حضانت فرزند بر عهده وی قرار گرفته، محل زندگی خود را بدون اطلاع تغیر دهد، حضانت از وی سلب و از این حق محروم می شود.” البته این ماده در سال 1376 اصلاح شده و بر اساس ماده 1173 قانون مدنی ” چنان چه در زمان سرپرستی و نگهداری فرزند، بر اثر بی احتیاطی، انحطاط اخلاقی هر یکی از والدینی که حضانت بر عهده ی او می باشد، سلامت جسمانی، اخلاقی و رفتاری کودک به خطر افتد، دادگاه می تواند با توجه به درخواست دیگر نزدیکان کودک، قیم و یا رئیس حوزه قضایی تصمیم درستی در رابطه با حکم حضانت اتخاذ کند.”
با توجه به ماده اصلاح شده چنانچه موارد فوق صورت پذیرد و سلامت جسانی و اخلاقی کودک در خطر باشد دادگاه می تواند حکم سلب حضانت فرزند را در برای هر یکی از والدین که حضانت طفل را بر عهده دارد، صادر نماید.
چه عواملی در سلب حضانت فرزند تاثیر دارد؟
در ماده 1173 قانون مدنی از انحطاط اخلاقی والدین گفته شده که می تواند حکم حضانت را منقضی کند. سوال اصلی برخی این است که انحطاط اخلاقی شامل چه رفتار و اخلاقی است؟ چه شرایطی سبب صدور حکم سلب سرپرستی خواهد شد؟ مواردی که در ماده 1173 ذکر شده شامل عناوین زیر می باشند:
اعتیاد به انواع مواد مخدر، مشروبات الکلی، قمار
یکی از اصلی ترین دلایلی که سبب سلب حضانت فرزند از پدر و مادر وی می شود، اعتیاد به مواد مخدر و توهم زا است. گاهی ممکن است که مواد مصرفی سبب بروز اختلالات روانی والدین شود که در این صورت بدون شک سلامتی جسم و روان فرزندان در معرض خطر است. مشروبات الکلی و قمار نیز از دیگر عواملی هستند که می تواند سبب بروز سوء رفتار هایی علیه فرزند باشد و می تواند علاوه بر سلامت جسمانی تاثیرات مخرب روانی بر ذهن او داشته باشد.
فساد اخلاقی و استمرار در فحشا
فساد اخلاقی می تواند به تنهایی ذهن و روح فرزندان را تخریب و آینده آن ها را به تباهی بکشد از این رو بر اساس قانون مدنی چنانچه پدر یا مادری که حضانت فرزند با اوست، استمرار در فحشا داشته باشند و این امر بر قانون گذار و محکمه ثابت شود بدون فوت وقت حضانت فرزند از او سلب خواهد شد.
بیماری روانی و عدم کنترل در رفتار
از دیگر مواردی که می تواند سلامت جسمانی فرزند را در معرض خطر قرار دهد، عدم سلامت روانی والدین و نداشتن کنترل بر رفتار است. فردی که قادر نباشد در مواقع خاص رفتار و واکنش خود را کنترل نماید از نظر قانون صلاحیت نگهداری و سرپرستی فرزندان را ندارد چرا که در زمان عصبانیت ممکن است آسیب های جبران ناپذیری به سلامتی کودک بزند.
جبر به اعمال غیر اخلاقی
برخی والدینی که حضانت فرزند را بر عهده دارند برای رفع نیاز های مالی خود کودک را به انجام اعمال غیر اخلاقی وادار می نماید، تکدی گری، قاچاق، فحشا و دزدی نمونه ای اعمال و رفتاری است که سبب سلب حضانت فرزند خواهد شد چرا که این اعمال در ابتدا به ذهن و روح کودک آسیب های جبران ناپذیر وارد کرده و در صورت استمرار منجر به خلاف کار شدن وی در آینده خواهد شد.
استمرار در ضرب و جرح
بدون شک تنبیه بدنی نمی تواند ایده خوبی برای تربیت فرزند باشد اما در برخی خانواده ها این تنبیه اعمال خواهد شد با این وجود این عمل جرم محسوب نیست. اما چنانچه ضرب و جرح از حد متعارف خود خارج و به استمرار در کتک و آسب های جسمی برسد می توان این مورد را به یکی از مصادیق انحطاط رفتاری والدین ربط داد که سبب سلب حضانت فرزند خواهد شد.
موارد عنوان شده در مطالب فوق مربوط به والدین است، یعنی هم مادر و هم پدر. اما یکی از مواردی که در قانون مدنی تنها به خانم ارتباط دارد بحث ازدواج مجدد وی است و این امر مانعی در برابر حضانت فرزند می باشد. در ماده 1179 قانون مدنی، قانون گذار چنین عنوان نموده که “در صورتی که حضانت فرزند بر عهده مادر باشد و در طی دوران حضانت مادر به بیماری جنون مبتلا شود که در آن صورت کودک در معرض خطرات جسمی و روحی قرار می گیرد و یا مادر ازدواج مجدد داشته باشد، می توان حق حضانت را از وی سلب و به پدر واگذار نمود.”
از دیگر قوانینی که حق مادر را برای حضانت فرزند خود سلب می نماید، مذهب وی است. پیش از توضیح بیش تر لازم است بدانید که هیچ قانون گذاری در قانون مدنی این امر را تایید نکرده و تنها برخی فقهای شیعه بر این باورند که کافر نمیتواند حضانت کودک مسلمان را بر عهده بگیرد ولو مادر او باشد.
با توجه به این که قانون گذار صراحتا به این امر تاکیدی نداشته است اما حق مطلب در ماده 1192 قانون مدنی ادا شده، همین طور اصل 167 قانون اساسی نیز بر این امر که کفر والدین سلب حضانت را به همراه دارد، تاکید دارد.
نتیجه گیری
امروز با مبحث مهمی از حقوق فرزندان با شما همراه بودیم. حق حضانت فرزند و شرایط سلب آن از موارد مهمی است که در زمان جدا شدن و طلاق باید مورد توجه قرار بگیرد. اینکه کودک پس از طلاق با چه کسی و در چه شرایطی زندگی کند امر بسیار مهم و حیاتی است. جدا شدن والدین به حد کافی تاثیرات مخرب بر روی ذهن و روح کودک دارد و زندگی در شرایط سخت می تواند تشدید کننده این تخریب باشد.
همین امر سبب شده که قانونگذار برای پیشگیری از اتفاقات ناگوار پیش بینی های لازم را انجام دهد و ماده های قانونی را در قانون مدنی عنوان نماید. بر اساس قوانین چنانچه شرایط زندگی برای کودک در کنار فردی که حضانت او را بر عهده دارد مناسب نیست می توان درخواست تغیر حکم حضانت داد و بر اساس رای محکمه سرپرستی کودک را به فرد دیگری داد که صلاحیت نگهداری و حمایت از کودک را داشته باشد.
