مطابق با قانون مدنی کشور تهیه مسکن مستقل یکی از وظایف مرد در قالب پرداخت نفقه به زن است. این مهم یکی از مقدمات لازم برای زندگی مشترک و جزو وظایف قانونی مرد بوده و در صورت عدم رعایت این مسئله، میتواند با پیامدهای قانونی برای او همراه باشد.
در برخی موارد و به دلیل مشکلات اقتصادی یا مسائل دیگر، مرد از تهیه مسکن که در شأن زن باشد خودداری کرده که این امر عملا باعث عدم امکان برای زندگی مشترک میشود. تحت این شرایط زن میتواند با دادخواست الزام به تهیه مسکن، به طور کاملا قانونی از شوهر به مراجع قانونی شکایت کند.
چنانچه به هر دلیل مرد قادر به انجام این تکلیف قانونی خود نباشد، زن در این شرایط میتواند حتی درخواست طلاق کند. از این رو اطلاع از شرایط و مراحل قانونی نحوه تنظیم چنین درخواستی برای زن، بسیار مهم و کاربردی خواهد بود. در ادامه به شرح همه مطالب و شرایط قانونی در این زمینه خواهیم پرداخت.
دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل چیست؟
مطابق قانون زوج ملزم به پرداخت نفقه به همسر خود بوده که شامل تامین مسکن، خوراک، پوشاک، هزینههای بهداشتی، درمانی و مواردی از این دسته است. به همین دلیل و با استناد به همین ماده قانونی مرد موظف به تهیه مسکن و سایر موارد در قالب نفقه به زن از همان لحظه عقد خواهد بود.
در صورت عدم رعایت این موارد زن میتواند با ثبت دادخواست الزام به تهیه مسکن در دادگاه خانواده، تقاضای مطالبه این حق قانونی خود را داشته باشد. ضمن اینکه زن نیز باید در منزلی که مرد تهیه میکند، سکونت کرده و از شوهر خود تمکین خاص و عام داشته باشد. چرا که عدم رعایت موارد ذکر شده مطابق قانون به منزله ناشزه بودن زن بوده و او را محروم از دریافت نفقه خواهد کرد.
تنها در صورتی که حق سکونت در یک منزل برای زن در زمان عقد نکاح شرط شده، یا سکونت در یک منزل مشترک باعث ایجاد خوف جانی، مالی، بدنی، شرافتی و… برای زن شود میتواند از سکونت در منزل شوهر خودداری کند.
ضمن اینکه در این شرایط میتواند همچنان حق نفقه خود را داشته باشد. پس در صورتی که مرد به هر دلیلی اعم از مشکلات اقتصادی، اختلافات بین زوجین و… از الزام به تهیه مسکن مستقل سر باز بزند، زن میتواند مطابق قانون از مرد درخواست مطالبه این حق قانونی خود را داشته باشد. لازم به ذکر است که مسکن مستقل به منزلی اطلاق شده که حریم آن صرفاً به زوجین اختصاص داشته، اشتراکی نبوده و در شأن زن است.
زن در چه شرایطی میتواند مرد را الزام به تهیه مسکن کند؟
تهیه مسکن برای زندگی مشترک بر عهده مرد بوده و میتواند مطابق با شرایط خود اقدام کند؛ اما قانون تحت شرایط خاص برای الزام به تهیه مسکن مستقل مرد را موظف به تهیه منزل مطابق با نظر زن میکند. در موارد زیر زن میتواند در مورد مسکن اظهار نظر داشته باشد:
حق تعیین مسکن
در صورتی که در زمان عقد حق تعیین مسکن جزو شروط ضمن عقد برای زن بوده و یا در قراردادی جداگانه به این مسئله اشاره شده باشد، مطابق قانون مرد باید متناسب با خواسته زن در محل، موقعیت و حتی شهر مورد نظر اقدام به تهیه مسکن کند. لازم به ذکر است که رعایت این شرط به منزله مستقل زندگی کردن زن از شوهر نخواهد بود.
شرایط نامناسب مسکن
بر اساس ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی کشور چنانچه بودن زن با شوهرش در یک منزل باعث ایجاد خوف، ضرر جانی، مالی یا شرافتی برای زن شود، زن میتواند مسکن علیحده اختیار و دادگاه نیز حکم الزام به تمکین و بازگشت به منزل همسر را نخواهد داد. در این شرایط تا زمانی که زن از برگشتن به منزل شوهر معذور باشد، مرد ملزم به پرداخت کامل نفقه او خواهد بود.
مسکن تهیه شده توسط مرد در شأن زن نباشد
یکی از موارد مهم که قانون در آن حق دخالت تهیه مسکن را به زن میدهد، در شرایطی است که مسکن تهیه شده توسط مرد در شأن همسرش نباشد. پرداخت نفقه و حدود آن باید مطابق با ملاک و شأن و حال زن باشد.
در نتیجه در صورت عدم شرایط مناسب مسکن به عنوان یکی از موارد نفقه، زن میتواند به طور کاملا قانونی در تهیه مسکن مورد نظر مطابق با شرایط خود و بدون در نظر گرفتن تمکن مالی مرد عمل کند. لازم به ذکر است که در این مورد زن تنها میتواند مطالبه مسکن در شأن خود را از مرد داشته و این به معنای مسکن جداگانه نخواهد بود. چرا که مسکن جداگانه مانع از تمکن زن نسبت به مرد شده که یکی از وظایف قانونی زن در قبال مرد است.
بدین ترتیب و با اثبات اینکه زندگی در منزل انتخابی مرد باعث خطرات جانی، مالی و آبرویی برای زن میشود، زوجه میتواند با دادخواست الزام به تهیه مسکن به دادگاه خانواده مرد را ملزم به تهیه مسکن دیگر مطابق با شرایط خود کند. در این مورد حق دریافت نفقه برای زوجه محفوظ خواهد بود.
نحوه تنظیم نمونه دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل
همانطور که ذکر شد در صورت عدم تهیه مسکن مناسب، زن میتواند با ثبت درخواست الزام به تهیه مسکن به دادگاه خانواده، خواهان مطالبه این حق قانونی خود باشد. چنانچه مرد از این خواسته قانونی زن امتناع کند، زوجه میتواند تقاضای طلاق کند. چرا که به دلیل نداشتن مسکن مناسب باعث ایجاد سختی غیرمتعارف برای او شده است. تحت این شرایط با رعایت موارد زیر باید اقدام به تنظیم دادخواست الزام به تهیه مسکن کند:
مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
اولین مرحله برای طرح دعوی، مراجعه زن به یکی از دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی و ثبتنام در سامانه ثنا است.
تنظیم دادخواست
بعد از ثبتنام در سامانه ثنا میتوانید از نمونه دادخواستهای موجود در سامانه و یا با همراهی وکیل دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل خود را تنظیم کنید.
ارائه مدارک
همزمان با دادخواست تنظیم شده زن باید مدارک لازم مثل عقدنامه، شناسنامه و کارت ملی طرفین را به همراه دلایل عدم تمکین مرد به تهیه مسکن را به دفتر خدمات الکترونیکی قضایی ارائه کند.
پرداخت هزینه دادرسی
با ارائه مدارک به دفتر خدمات قضایی و پرداخت هزینههای مربوط به دادرسی، دادخواست الزام به تهیه مسکن با موفقیت ثبت شده و زمان رسیدگی به آن در دادگاه خانواده از طریق پیامک به طرفین اعلام خواهد شد.
در انتهای این بخش از مقاله بهتر است به نکات مهم زیر نیز توجه داشته باشید:
- ذکر مشخصات کامل خواهان، خوانده (زن و مرد) محل سکونت دقیق باید ذکر شود.
- در قسمت خواسته دادخواست باید صراحتاً به مسئله الزام به تهیه مسکن مستقل خوانده اشاره شود.
در صورت نیاز به مشاوره و یا اطلاع از شرایط قضایی در چنین پروندههایی، میتوانید از خدمات حقوقی یک وکیل خانواده برای تنظیم و پیگیری دادخواست الزام به تهیه مسکن استفاده کنید.
مراجع رسیدگی به پروندههای الزام به تهیه مسکن مستقل زوج
برای پیگیری کلیه امور مربوط به دعاوی خانوادگی، مرجع رسیدگی کننده دادگاه خانواده است. به همین دلیل در صورت ثبت دادخواست الزام به تهیه مسکن توسط زن بعد از انجام مراحل آن در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، پرونده برای رسیدگی به دادگاه خانواده ارسال میشود.
بعد از بررسیهای اولیه توسط قاضی زمان دادرسی و حضور طرفین در دادگاه از طریق پیامک به هر دو طرف اعلام خواهد شد. لازم به ذکر است در صورتی که زوجین هر دو در یک استان سکونت داشته، محل اقامت زوج ملاک تعیین کننده دادگاه خانواده برای فرایند رسیدگی به این دادرسی است؛ اما در صورتی که زوجین در دو استان متفاوت اقامت داشته باشند به منظور رسیدگی به پرونده، محل اقامت زوجه ملاک بوده و پرونده به نزدیکترین شعبه دادگاه خانواده زوجه ارسال خواهد شد.
رسیدگی به دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل چگونه است؟
رسیدگی به این دعاوی حقوقی که توسط زوجه و علیه زوج مطرح میشود، به دلیل عدم رعایت حق قانونی زن در خصوص تهیه مسکن مناسب و در شأن زوجه است. برای اینکه درخواست الزام به تهیه مسکن مستقل قانونی و قابل اجرا شود، باید برخی شرایط در آن لحاظ شده باشد:
- عقد نکاح دائم بین زوجین جاری شده باشد.
- مسکنی که توسط زوج تهیه شده اصلاً مسکن مناسبی نبوده و یا امکانات مستقل در آن فراهم نباشد.
- مسکن تایید شده توسط زوج باعث خوف، ضرر بدنی، مالی یا شرافتی برای زوجه شده باشد.
تحت این شرایط زوجه با در دست داشتن عقدنامه، کارت ملی و شناسنامه طرفین میتواند با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی و انجام سلسله مراتبی که در بخشهای قبل به آن اشاره شد، اقدام به ثبت دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل کند. با اتمام این مرحله درخواست به دادگاه خانواده نزدیک زوج در صورت اسکان هر دو طرف در یک استان و در غیر این صورت به نزدیکترین دادگاه خانواده محل زوجه ارسال میشود.
بعد از بررسیهای اولیه زمان رسیدگی و حضور زوجین در دادگاه از طریق پیامک به هر دو طرف ارسال میشود. زوجین میبایست در زمان مشخص شده جلسه رسیدگی در دادگاه خانواده حضور داشته باشند. در صورت تشخیص قاضی ممکن است برای رسیدگی دقیقتر پرونده، زوجین را به کارشناسی ارجاع داده تا در مورد مسکن هم شأن زوجه بررسیهای لازم انجام شود.
در صورت مثبت بودن این مسئله دادگاه با صدور حکم، زوج را ملزم به تهیه مسکن مناسب میکند. در صورت تهیه نکردن مسکن برای زوجه، زن میتواند درخواست طلاق خود را به جهت عسروحرج در دادگاه مطرح کند.
مجازات تهیه نکردن مسکن برای زوجه
تهیه مسکن مناسب یکی از مواردی است که به عنوان نفقه باید توسط مرد تامین شود. عدم رعایت این حق قانونی هم دارای ضمانت اجرایی حقوقی و هم دارای مجازات کیفری است. در صورتی که مرد نتواند نفقه همسر خود را پرداخت کند، ممکن است مطابق با قانون امکان حق طلاق برای زوجه فراهم شود.
در صورتی که زن با ثبت دادخواست الزام به تهیه مسکن به دادگاه خانواده حکم را دریافت کرده؛ ولی با عدم تهیه مسکن مناسب توسط مرد روبهرو شود، میتواند به دلیل عسروحرج تقاضای درخواست طلاق خود را در دادگاه مطرح کند.
علاوه بر این اگر زن از طریق دادگاه کیفری اقدام به مطالبه نفقه خود از مرد کند، ممکن است با مجازات حبس برای زوج همراه باشد. چرا که مطابق با قانون ترک انفاق به دلیل عدم تهیه مسکن هم از طریق دادگاه خانواده و هم از دادگاه کیفری قابل پیگیری خواهد بود. بدین ترتیب و با صدور حکم الزام به تهیه مسکن مستقل و عدم اجرای آن توسط مرد، دادگاه به زوجه جهت طلاق اجازه خواهد داد.
سخن نهایی
مطابق با قانون مدنی کشور پرداخت نفقه به زن حق قانونی اوست که باید توسط مرد پرداخت شود. این حق قانونی که بعد از صیغه عقد به عهده مرد بوده، جزو موارد مهم قانونی برای شروع زندگی مشترک است. در صورتی که مرد به هر دلیلی از تهیه مسکن مناسب برای زن امتناع کرده و یا مسکنی که تهیه کرده در شأن زن نبوده یا موجب خطر مالی، جانی و شرافتی برای زن شود زوج میتواند طرح دعوی حقوقی کند.
در این شرایط و مطابق با قانون زن میتواند با دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل در دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی و ارسال آن به دادگاه خانواده، مطالبه این حق قانونی خود را داشته باشد. بعد از بررسی پرونده در جلسه رسیدگی و انجام مراحل کارشناسی، در صورت تایید دادخواست زن دادگاه با صدور حکم مرد را ملزم به تهیه مسکن مناسب با شأن زن میکند.
در صورت عدم اجرای این حکم توسط مرد، زن میتواند به دلیل عسروحرج درخواست طلاق داده که توسط دادگاه خانواده نیز تایید میشود. ضمن اینکه در صورت مطرح کردن این درخواست در دادگاه کیفری به دلیل عدم پرداخت نفقه، میتواند با مجازات حبس برای مرد همراه باشد.
سوالات متداول
1. دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل چیست؟
تهیه مسکن به عنوان یکی از موارد مهم در نفقه حق قانونی زن است که باید توسط مرد تهیه شود. در صورت عدم رعایت این حق قانونی زوجه توسط زوج و یا نداشتن شرایط مناسب منزل تهیه شده توسط مرد، زن میتواند با ثبت دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل از دادگاه خانواده مطالبه این حق قانونی خود را داشته باشد.
2. مجازات و پیامدهای قانونی تهیه نکردن مسکن برای زوجه توسط مرد چیست؟
حکم اجازه طلاق توسط دادگاه خانواده به زوجه و حکم حبس توسط دادگاه کیفری
3. زن در چه صورتی میتواند دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل را در دادگاه مطرح کند؟
حق تعیین مسکن، شرایط نامناسب مسکن، مسکن تهیه شده توسط مرد در شأن زن نباشد
