تقسیم ارث و دریافت گواهی انحصار وراثت با وکیل

تقسیم ارث و دریافت گواهی انحصار وراثت با وکیل

بدون حضور موکل و سایر وراث در کمترین زمان ممکن گواهی انحصار ورثه توسط وکیل انحصار وراثت اخذ و تقسیم ارث انجام خواهد شد. محدود ۱۰ روز و نامحدود ۴۰ روز.ملاک محدود و نامحدود بودن داشتن اموال بالای ۵۰ میلیون تومان ماترک متوفی است

در صورت ناقص بودن مدارک یا همکاری نکردن بعضی از وراث نیز گواهی اخذ خواهد شد. نواقص با استعلام از اداره ثبت احوال بر طرف میشود

برای پشت سر گذاشتن مراحل تقسیم ارثیه، با ما تماس بگیرید.

 

مراحل انحصار وراثت

انحصار وراثت چیست؟

در زمان فوت فردی اموالی که از او به جا مانده بین کسانی که از او ارث می برند، تقسیم می شود.

قانون انحصار وراثت در سال ۱۴۰۰

قانون انحصار ورثه در سال ۱۴۰۰ با سال ۱۳۹۹ تفاوت چندانی ندارد. در این مقاله همراه ما باشید تا با هم به موضوع انحصار ورثه و قوانین مربوط به آن بپردازیم و با نکات حقوقی و مقررات مربوط به تقسیم ارث متوفی آشنا شویم.

قانون تصدیق مصوب ۱۳۰۹

فصل دهم قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹
بند ث ماده ۹ قانون شورای حل اختلاف مصوب ۱۳۹۴
هرکس که فوت می‎‌کند میبایستی اولاً ورثه او مشخص و ثانیاً میزان سهم الارث آن‌ها مشخص شود. به این گواهی که مشتمل بر مشخصات وراث و سهم الارث آن‌ها است گواهی انحصار ورثه می‌گویند.

نکته مهم:

توجه داشته باشید لزومی ندارد که لیست اموال متوفی را به شورای حل اختلاف اعلام کنید. زیرا تقسیم ارث با صدور گواهی انحصار ورثه تفاوت دارد. گرفتن انحصار وراثه به معنای تقسیم اموال نیست بلکه فقط تعیین وارث و میزان سهم از ارث است. در ادامه در مورد هر یک توضیحات بیشتری خواهیم داد. با خدمات وکلای هوداد می‌توانید بهترین وکیل انحصار وراثت را داشته باشید.

ورثه چه کسانی هستند؟

مطابق قوانین کشور اولاً اقلیت‌های مذهبی به رسمیت شناخته شده در قانون اساسی در تقسیم سهم الارث و تعیین ورثه مطابق مقررات خود عمل می‌کنند. برای ایرانیان شیعه قانون ۳ طبقه مشخص کرده است که طبقه اول نسبت به طبقه دوم اولویت دارد و همینطور طبقه دوم نسبت به طبقه سوم. بنابراین به غیر از زن و شوهر که همیشه ارث می‌برند برای اقدام نسبی تا وقتی که حتی یک نفر از طبقه بالاتر باقی باشد، نوبت به وراث طبقه بعد نخواهد رسید. میزان سهم الارث را هم قانون مشخص کرده است.

آثار داشتن گواهی انحصار وراثت چیست؟

گواهی است که از سوی شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت شخص متوفی صادر می‌شود و بر اساس آن میزان سهم‌الارث ورثه تعیین می‌شود. هر شخص ذی‌نفعی از جمله ورثه، برای اقدامات حقوقی و قانونی مربوط به اموال متوفی باید گواهی مذکور را ارائه کند. به طور کلی بدون گواهی انحصار ورثه، تقسیم و انتقال ترکه امکان‌پذیر نخواهد بود.

در سال ۱۳۹۹ بخشنامه‌ای توسط وزارت دادگستری صادر شد که بر طبق آن اگر یک نفر بیشتر از ۵۰۰ میلیون ریال اموال داشته باشد، بعد از فوت وی باید گواهی نامحدود صادر شود و آگهی آن نیز در روزنامه منتشر گردد. در گذشته ملاک برای صدور گواهی انحصار ورثه نامحدود، دارایی تا ۳۰ میلیون ریال بود که در حال حاضر به ۵۰ میلیون تومان افزایش یافته است.

از سوی دیگر، اگر اموال متوفی کمتر از این مقدار باشد، گواهی حصر وراثت محدود توسط شورای حل اختلاف صادر می‌شود و نیازی به نشر آگهی نخواهد بود. به همین دلیل مدت زمان دریافت گواهی حصر وراثت محدود کوتاه‌تر از انحصار ورثه نامحدود است و در ۳ تا ۷ روز صادر می‌شود.

بیشتر بخوانید: شرایط و مراحل طلاق توافقی در سال ۱۴۰۰

چه کسانی می توانند درخواست گواهی انحصار ورثه بدهند؟

هرکدام از ورثه یا هر ذینفع دیگری فرض کنید شخصی از متوفی بابت چکی طلبکار بوده و به عمد وراث اقدام جهت اخذ گواهی حصر وراثت نمی‌کنند. از طرفی برای اقامه دعوی برای طلب بایستی به دادگاه علاوه بر مستندات طلب ارائه کرد، در این راستا طلبکار می‌تواند از شورای حل اختلاف با ارائه مستندات تقاضای صدور گواهی نماید.

انواع گواهی انحصار ورثه

گواهی انحصار ورثه به صورت محدود یا نامحدود صادر می‌شود. اگر متوفی مالی داشته باشد برای اموال وی گواهی انحصار ورثه نامحدود صادر می‌شود که برای فروش مال موروثی باید این گواهی را ارائه کرد. اما اگر مالی وجود نداشته باشد، گواهی محدود صادر می‌شود. به طور کلی این دو نوع گواهی صرفا از نظر مدت زمان صدور با هم تفاوت دارند. زیرا صدور گواهی نامحدود به انتشار آگهی نیاز دارد که تا یک ماه طول می‌کشد اما گواهی محدود سریع‌تر صادر می‌شود.

به طور مثال:
اگر شما اعلام کنید که شخص فوت شده اموالی بالای ارزش پنجاه میلیون تومان دارد بایستی گواهی حصر وراثت نامحدود اخذ نمایید، در غیر اینصورت گواهی حصر وراثت محدود اخذ می‌شود. این مبلغ پنجاه میلیون تومان بر طبق بخشنامه وزارت دادگستری است. در واقع جدیدترین شرایط انحصار وراثت سال ۱۴۰۰ است.

تصویر گواهی انحصار وراثت

گواهی حصر وراثت

برای انحصار ورثه از کجا باید شروع کنیم؟

اگر وکالت را به ما واگذارید که تمام مراحل توسط وکیل انحصار وراثت به سرعت و بهترین کیفیت و بدون حضور وراث انجام خواهد شد و گواهی برای انجام کارهای تقسیم ارث تقدیم خواهد شد.

ولی اگر تمایل به انجام آن بدون وکیل دارید، در ابتدا بایستی یکی از ورثه با مدارک مورد نیاز به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کند و دادخواست مربوطه تقدیم شورای حل اختلاف کند. توجه داشته باشید شورای حل اختلاف آخرین اقامتگاه قانونی متوفی صالح به صدور گواهی است و نه لزوماً جایی که متوفی دفن یا فوت شده است.

در سوالاتی که از ما می‌شود بعضی به دنبال نمونه دادخواست هستند که مطلقا اهمیتی ندارد، چون همانطور که گفته شد چه با وکیل و چه بدون وکیل، ثبت دادخواست با دفتر خدمات الکترونیک قضایی است و همه دفاتر دادخواست‎ها رو به صورت پیش فرض در اختیار دارند. فقط شاید در جایی که ذینفع بخواهد درخواست بدهد، ذکر دلیل ذینفع بودن در دادخواست ذینفع اهمیت داشته باشد.

مراحل انحصار وراثت

مراحل انحصار وراثت و مراحل تقسیم ارث به شرح زیر است:

  • جمع‌آوری و تکمیل مدارک
  • رجوع به دفتر خدمات قضایی
  • ثبت نام در سامانه سنا
  • ارائه دادخواست مبنی بر درخواست صدور گواهی حصر وراثت
  • رجوع به شورای حل اختلاف و رفع نواقص احتمالی پرونده
  • انتشار آگهی (برای گواهی انحصار ورثه نامحدود)
  • صدور گواهی در ۳ الی ۷ روز برای گواهی محدود و در حدود ۳ ماه برای گواهی نامحدود

مدارک لازم برای گرفتن انحصار ورثه چیست؟

  • گواهی فوت متوفی
  • شناسنامه و کارت ملی ورثه
  • شناسنامه متوفی
  • سند ازدواج
  • استشهادیه (تهیه شده در دفتر اسنادرسمی)
  • وصیت نامه رسمی در صورت بودن
  • گواهی تسلیم اظهارنامه مالیاتی برای متوفیان قبل از سال ۹۵ که تا کنون از سوی ورثه آن‌ها اقدامی صورت نگرفته است.
  • دادخواست انحصار ورثه و تقسیم ارث

ممکن است که پرسیده شود بعضی از وراث همکاری نمی‌کنند و یا در خارج از کشور هستند و … . نگران نباشید در صورت ناقص بودن شناسنامه و کارت ملی ایشان و یا حتی نداشتن گواهی فوت موضوع را به شورای حل اختلاف مربوطه توضیح دهید، رویه در صورت ناقص بودن مدارک، استعلام از اداره ثبت احوال است. ضمنا اقدام یکی از وراث یا هر ذینفع دیگری برای اخذ گواهی حصر وراثت برای دیگران هم کافی است.

با توجه به این که ما به صورت روزمره و تخصصی با تعداد زیادی انحصار ورثه سروکار داریم حتی اگر مدارک ناقص باشد و یا حتی در دسترس نباشد از طریق درخواست استعلام از اداره ثبت احوال مدارک را تکمیل می‌کنیم. قابل توجه اینکه برای جلوگیری از اتلاف وقت استعلام ها را به صورت دستی و مراجعه مستقیم به اداره ثبت احوال تهران و کرج توسط وکلای ما انجام می‌شود.

نمونه دادخواست گواهی حصر وراثت – خوانده دادخواست

خود را مشغول این مسائل نکنید. توجه داشته باشید یا شما وکیل انحصار وراثت دارید که تمام مراحل اخذ گواهی انحصار ورثه توسط او و بدون حضور خودتان انجام خواهد شد، اگر هم ندارید و شخصا تمایل به انجام دارید، آگاه باشید ثبت درخواست گواهی حصر وراثت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت هستند. دفاتر مذکور نمونه آماده دادخواست را در اختیار دارند لذا دغدغه اینگونه مسائل را نداشته باشید و اهمیتی نیز ندارد.

خواهان: نام……………نام خانوادگی…………..نام پدر……….شغل…………نشانی

خوانده: ………….

خواسته: اخذ گواهی مرحوم…………فرزند……….. به عنوان ذی‎نفع

دلایل و منضمات:

مبایعه‌نامه مورخ…………شماره…………..

استعلام وراث و گواهی فوت مرحوم……………… از اداره ثبت احوال………..

ریاست محترم شورای حل اختلاف

با سلام،

احتراماً به استحضار می‌رساند: اینجانب بر طبق مبایعه‌نامه عادی مورخ …………. یک واحد آپارتمان به نشانی ……… و پلاک ثبتی …………… از ………… خریداری کرده بودم که متأسفانه ایشان قبل از انتقال رسمی سند فوت شده است و وراث او اقدامی به جهت اخذ گواهی انحصار وراثت انجام نمی‌دهند و از طرفی تقدیم دادخواست الزام تنظیم سند رسمی، نیازمند گواهی مذکور است؛ لذا به عنوان ذی نفع، صدور گواهی انحصار ورثه مرحوم ……….. فرزند ……. به شماره ملی …………را استدعا دارم.

استشهادیه انحصار وراثت

یکی از مدارک برای اخذ گواهی انحصار ورثه، استشهادیه است. برای دریافت این استشهادیه، ۳ نفر در دفتر اسناد رسمی استشهادیه افراد فوت شده را پر می‌کنند و ورثه شخص متوفی را گواهی می‌کنند. این گواهی در دفتر اسناد رسمی به امضا می‌رسد و ثبت می‌شود.

دریافت نمونه استشهادیه انحصار ورثه از وکیل انحصار وراثت

توضیح داده شد که باید شهود در دفترخانه اسنادرسمی حضور یابند و در برگه‌ای که استشهادیه نامیده می‌شود، شهادت دهند که وراث متوفی چه کسانی هستند. البته این کار تشریفاتی محسوب میشود.

پس در این خصوص نیز وسواس به خرج ندهید. خود دفاتر اسناد رسمی فرم های آماده مربوط به آن را در اختیار دارند و شاهدها فقط امضا می‌کنند و سردفتر اسناد رسمی گواهی امضاء می‌کند.

امکان گرفتن استشهادیه هم توسط وکلای هوداد وجود دارد و به هزینه ها ۴۰۰ هزار تومان اضافه می‌شود.

تصویر گواهی فوت صادر شده توسط ثبت احوال

گواهی فوت صادر شده توسط ثبت احوال

نکته:

انحصار ورثه با تقسیم اموال (تقسیم ارث) کاملا فرق دارد؛ بنابراین اگر بعد از گرفتن گواهی در فروش یا استفاده اموال موروثی اختلاف باشد، بایستی به دادگاه مراجعه کرد. گام اول در هر کاری داشتن گواهی انحصار ورثه است.
مراحل گرفتن گواهی وراثت را می‌توانید بدون حضور خود و اتلاف وقت و با بهترین کیفیت به گروه وکلای پایه یک هوداد ( وکیل انحصار وراثت )، متخصص در امور ارث بسپارید.

شرایط انحصار وراثت و شرایط تقسیم ارث

  • دادگاه سهم هریک از ورثه را تعیین و پرداخت می‌کند.
  • اگر در زمان فوت متوفی نطفه‌ای ایجاد شده باشد، جنین نیز جز وراث خواهد بود.
  • اگر مشخص محجوری در ورثه باشد و قیم نداشته باشد، دادستان به نام محجور اقدام خواهد کرد و می‌تواند به صحت انحصار ورثه نیز اعتراض کند.
  • رای دادگاه قابل فرجام‌خواهی است
  • ورثه باید بعد از فوت متوفی با ارائه سند، صورت اموال و بدهی و سایر اطلاعات لازم را در یک اظهارنامه مخصوص مالیات بر ارث وارد کنند و به سازمان امور مالیاتی محل سکونت متوفی مراجعه کنند.
  • بعد از تشکیل پرونده گواهینامه تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث صادر می‌شود و ورثه با این گواهی می‌توانند ارثیه خود را دریافت کنند. در این گواهی نام ورثه و سهم هر یک مشخص شده است.
  • بعد از تکمیل اظهارنامه و صدور گواهینامه مذکور، اموال منقول و غیرمنقول متوفی بر اساس نرخ روز قیمت‌گذاری می‌شود و بعد از کسر بدهی از اموال، سهم ورثه به آن‌ها پرداخت می‌شود.
  • در گذشته مرجع صالح برای صدور گواهی، دادگاه محل سکونت متوفی بود اما امروزه شورای حل اختلاف وظیفه دارد این گواهی را صادر نماید. بنابراین در صورت تعدد محل سکونت، محلی که متوفی آخرین بار در آن سکونت‌ داشته است ملاک است.

برای تقسیم املاک بدون سند باید در ابتدا برای اخذ سند اقدام کرد و بعد برای انحصار ورثه درخواست داد.

تفاوت انحصار وراثت محدود با نامحدود

همانطور که پیش از این گفته شد، گواهی انحصار وراثت محدود و نامحدود با توجه به میزان ارزش دارای متوفی و ارث ورثه تعیین می‌شود. بر طبق قانون جدید تقسیم ارث در سال ۱۴۰۰ در صورتیکه ارث باقی مانده برابر با ۵۰ میلیون تومان یا کمتر باشد، گواهی محدود صادر می‌شود. اما برای مبلغ بالاتر گواهی نامحدود صادر می‌شود. برای دریافت گواهی نامحدود باید به دادگاه یا شورای حل اختلاف رجوع کرد.

تفاوت انحصار وراثت و تقیسیم ارث

بعد از فوت یک شخص اموال او به ورثه انتقال داده می‌شود. ورثه برای دریافت سهم‌الارث باید در اولین قدم انحصار وراثت کنند. در قدم بعدی ارث با توجه به وضعیت ورثه میان آن‌ها تقسیم می‌شود. لازم به ذکر است که هر فردی می‌تواند تا یک سوم اموال خود را وصیت کند و تقسیم ارث را قبل از مرگ به موجب وصیت‌نامه رسمی، ثبت کند.

سهم هر یک از وراث طبق قانون ارث

در صورتیکه متوفی والدینی نداشته باشد و فرزندان او تنها ورثه وی باشند، همه ارث میان این فرزندان به نسبت سهم میان فرزندان تقسیم می‌شود. متوفی همسری نیز داشته باشد، ابتدا سهم او که یک هشتم از اموال است به او پرداخت می‌شود و سپس باقی‌مانده ماترک میان سایر ورثه تقسیم می‌شود.

اگر متوفی فقط صاحب فرزند باشد و همه فرزندان دختر یا پسر باشند؛ همه برابر ارث می‌برند اما اگر دختر و پسر باشند، سهم پسر دو برابر دختر است. اگر پدر و مادر متوفی در قید حیات باشند، یک ششم از اموال به آن‌ها می‌رسد.

لازم به ذکر است که نوه از پدربزرگ در صورتی ارث می‌برد که  ورثه‌ای از خویشاوندان طبقه نسبی پدربزرگ وجود نداشته باشد. البته پدربزرگ می‌تواند در وصیت‌نامه بخشی از اموال خود را به نوه‌ها ببخشد. بنابراین اگر متوفی فرزندی در قید حیات داشته باشد، نوه ارثی نخواهد داشت. اما اگر همه فرزندان فوت شده باشند، ارث پدربزرگ به نوه‌ها منتقل می‌شود.لازم به ذکر است که برخلاف سهم‌الارث خواهر و برادر که متفاوت است، نوه دختری و پسری هردو به صورت مساوری ارث می‌برند.

به طور کلی بر طبق قانون ورثه هر شخص متوفی در سه طبقه دسته‌بندی می‌شوند که در صورت وجود هر طبقه، طبقه بعدی ارث نخواهد داشت. به عبارت دیگر اگر ورثه‌ای از طبقه اول باشد، طبقه دوم چیزی به ارث نمی‌برد و اگر طبقه وجود نداشت، طبقه دوم و در صورت عدم وجود طبقه دوم، طبقه سوم صاحب ارث خواهد شد.

ارث و سهم هر وراث بر طبق قانون ارث

در این بخش اطلاعات مفیدی در خصوص ارث و سهم الارث وراث و قانون ارث کسب خواهید کرد.

ارث، ارثیه و ماترک همه به معنی آنچه از اموال متوفی باقی مانده است، گفته می‌شود. کسانی که از این ارث بهره مند می‌شوند و بین ایشان پس از تسویه دیون، تقسیم اموال می‌شود، وراث نامیده می‌شوند.

در دروس دانشگاهی مبحث‌های این مورد و وصیت و قانون ارث در یک درس ۳ واحدی به دانشجویان حقوق آموخته می‌شود و در دروس متون فقه هم مبحث ارث و وصیت، به صورت عربی از کتب فقهی تدریس می‌شود.

کسانی که تحصیلات حقوقی دارند و یا در حال تحصیل هستند، بهتر است به متن قانون مدنی و قانون امور حسبی و کتب معتبر اساتید حقوق در این خصوص مراجعه نمایند.

اینجا به طور خلاصه و ساده درصدد بیان اطلاعات مفید به موکلین گرامی هستیم.

وراث:

  • نسب (پدر، مادر، فرزندان، دایی، عمو، خاله، عمه، پدربزرگ، مادربزرگ و …)
  •  سبب (زن و شوهر)

طبقات بر اساس قانون ارث

  • طبقه اول:
    •  همسر متوفی
    • پدر و مادر
    • فرزندان و در نبود فرزند، نوه یا نوه‌ها
  • طبقه دوم:
    • پدر بزرگ و مادربزرگ
    •  همسر متوفی
    • خواهر و برادر و در نبود ایشان فرزندان آن‌ها
  • طبقه سوم:
    • همسر متوفی، عمه، عمو، دایی، خاله متوفی و در نبود ایشان فرزندان آن‌ها
    • در نبودن افراد مذکور نوبت به عمه، عمو، خاله، دایی، پدر و مادر متوفی می‌رسد.

نکاتی در مورد قانون ارث

  • همسر چه زن یا شوهر در حال و با همه طبقات سهم الارث می برند. اگر متوفی فرزند داشته باشد، زوجه (زن) یک چهارم و در صورت نبودن فرزند زوجه یک هشتم می‌برد. شوهر در صورت بودن فرزند برای زن متوفی یک چهارم و در صورت نبودن فرزند برای زن یک دوم ارث می‌برد.
  • قاعده کلی قانون ارث این است که اگر یک نفر از طبقه بالاتر باقی مانده باشد، به غیر از همسر، نوبت به ارث بردن طبقه بعد نمی‌رسد. همانطور که گفته شد همسر در همه حال ارث می‌برد.
  • در نکاح موقت به اصطلاح صیغه موقت زن و شوهر از هم سهم الارث نمی‌برند.
  • متوفی فقط تا یک سوم از اموال خود را می‌تواند بر اساس قانون ارث برای کسی یا کاری وصیت کند.
  • متوفی نمی تواند یکی از وراث را از ارث محروم کند.
  • اگر متوفی بدهکار باشد اول بایستی بدهی پرداخت شود و آنچه باقی بماند میان وراث تقسیم گردد.
  • پرداخت مهریه زوجه (چه دائم، چه موقت) در صورت مطالبه زوجه میبایستی قبل از تقسیم سهم الارث از محل ماترک پرداخت شود و آنچه باقی بماند میان وراث تقسیم می شود. اگر ارث تنظیم شده باشد زوجه می‌تواند به طرفیت وراث دادخواست مطالبه مهریه بدهد.
  • گرفتن ارث قبل از فوت متوفی کاملا بی معناست مثلا گرفتن سهم الارث از پدر زنده از اشتباهات رایج بین عده ای از مردم است.
  • زوجه از قیمت عرصه و اعیان ملک (مال غیر منقول) هم سهم می‌برد.
  • سهم الارث پسر۲ و دختر ۱ سهم است.

تقسیم ارث مادر

در ماده ۹۰۷ قانون مدنی در خصوص تقسیم ارث از مادر گفته شده که اگر مادری فوت کند و والدین او نیز فوت کرده باشند، ترکه مادر به شکل زیر میان اولاد او تقسیم می‌شود:

  • یک فرزند تمام ترکه را به ارث می‌برد.
  • چند فرزند اگر همه دختر یا همه پسر باشند، بالسویه ارث می‌برند.
  • اگر چند فرزند دختر و پسر باشند، پسر دو برابر دختر ارث می‌برد.

تقسیم ارث پدر

با فوت پدر، اگر همسرش زنده باشد، ابتدا مهریه و سهم‌الارث او پرداخت می‌شود. سهم‌الارث زن از شوهر در صورتیکه فرزند نداشته باشد یک چهارم اموال و در صورت وجود فرزند یک هشتم اموال است. اگر متوفی فرزند داشته باشد، سهم فرزند پسر دو برابر فرزند دختر خواهد بود. اگر شخص متوفی علاوه بر همسر و فرزند، پدر و مادر نیز داشته باشد، هر کدام یک ششم ‌سهم‌الارث دارند. در صورتیکه فرزندی برای متوفی وجود نداشته باشد، مادر یک سوم ارث می‌برد و ما بقی اموال به پدر می‌رسد.

نحوه تقسیم ارث خواهر و برادر

خواهر و برادر در طبقه دوم وراث قرار می‌گیرند. اگر وراث طبقه اول وجود نداشته باشد، نوبه به طبقه دوم می‌رسد. اگر متوفی هیچ ورثه‌ای از طبقه اول نداشته باشد، ارث او به طبقه دوم که شامل پدربزرگ، مادربزرگ، برادر، خواهر و اولاد آن‌ها می‌رسد. بنابراین تنها در صورت عدم وجود فرزند، همسر و والدین، خواهر و برادر از هم ارث می‌برند. اگر متوفی فقط یک خواهر یا فقط یک برادر داشته باشد، همه ارث متعلق به او خواهد بود؛ اما اگر چند خواهر و برادر داشته باشد، ارث به شکل مساوی میان آن‌ها تقسیم می‌شود.  به طور کلی اگر متوفی پدر یا مادری باشد که اولاد متعدد دختر و پسر دارد، ارث پسر دو برابر دختر خواهد بود.

تقسیم ارث و مراحل گرفتن ارث

یکی از قدیمی ترین دعاوی و اختلافات بشری همین مسئله ارث بوده و هست و شایع بین همه جوامع و فرهنگ ها است. در ادامه سعی شده است، نحوه تقسیم سهم الارث در رویه دادگاه و به صورت کاربردی برای شما عزیزان توضیح داده شود.
متاسفانه در فضای مجازی اطلاعات غلط، قدیمی و غیر عملی فراوانی در خصوص مراحل گرفتن ارث وجود دارد که در خوشبینانه‌ترین حالت نسخه‌ای نیست که بتوان برای همه کسانی که قصد تقسیم وراثت (ارث) دارند، پیچید.

گام اول داشتن گواهی انحصار ورثه است که در ابتدای این مقاله در مورد آن صحبت کردیم.

تقسیم ارث و مراحل گرفتن ارث

هزینه انحصار وراثت چقدر است؟

این هزینه شامل موارد مختلف است. برای مثال مبلغی حدود ۲۰۰ هزارتومان یا بیشتر باید به دفتر خدمات الکترونیک قضایی پرداخت شود. البته انتشار آگهی در روزنامه هزینه‌ای ندارد و توسط شورای حل اختلافی که به پرونده رسیدگی می‌کند به صورت رایگان منتشر می‌شود.

هزینه وکیل انحصار وراثت

هزینه وکیل در این موضوع متغیر است و تعیین یک مبلغ مشخص امکان‌پذیر نیست. برای دریافت اطلاعات دقیق در این خصوص باید مستقیما با گروه وکلای هوداد تماس بگیرید.

انحصار وراثت چقدر طول می‌کشد؟

به طور کلی این فرایند بین ۲ تا ۳ ماه زمان می‌برد. بعد از پایان مهلت آگهی، شورای حل اختلاف گواهی حصر وراثت صادر می‌کند. معمولا زمان صدور این گواهی متغیر است. این مدت ممکن است بین ۲ تا ۱ ماه طول بکشد.

مدت زمان به چند عامل بستگی دارد:

  • اگر درخواست حصر وراثت نامحدود باشد در روزنامه کثیرالانتشار منتشر می‌شود و یک ماه باید از زمان نشر آگهی بگذرد تا شورای حل اختلاف اقدام به صدور گواهی کند.
    به عبارت دیگر می توان گفت تا چاپ در روزنامه معمولاً ۱۰ روز طول می‌کشد، ۱ ماه هم که مهلت گذشتن چاپ در روزنامه برای اعتراض احتمالی است؛ پس از آن تا صدور رای و ابلاغ معمولاً ۱۰ روز دیگر باید زمان سپری شود. به عبارت دیگر مدت زمان گرفتن آن بعد از فوت با وکیل انحصار وراثت ۴۰ الی ۵۰ روز است.
  • مدت زمان اخذ گواهی نامحدود کمتر از یک هفته کاری است.
  • اگر مدارک ناقص باشد یا اصل شناسنامه‌ها و غیره موجود نباشد، استعلام از اداره ثبت احوال هم کمی زمان بر خواهد بود.

گذشته از تفاوت نشر آگهی ذکر شده باید توجه داشت که اگر بخواهید اموالی را از ماترک بفروشید حتی با رضایت همه وراث در هنگام انتقال سند رسمی داشتن گواهی انحصار ورثه نامحدود الزامی است. اگر هم متوفی در بانک یا سایر موسسات مالی پولی داشته باشد برای وصول آن بایستی مالیات پرداخت کرد گواهی حصر وراثت نامحدود و گواهی از اداره مالیات اخذ نموده.

فرضیات مختلف در تقسیم ارث

  • متوفی دارای اشیاء و وسایل با اهمیت یا گران قیمت بوده است:

در این مورد مخصوصا اگر اموال مذکور در تصرف یک نفر از ورثه است و احتمال کم شدن از آنها را می‌دهید بهتر است در ابتدا از شورای حل اختلاف محل تقاضای مهر و موم ترکه یا تحریر ترکه کنید، تا در معرض افراط و تفریط و یا تضییع قرار نگیرد.

در ادامه اگر بین وراث توافق باشد می‌توانید در صورتجلسه‌ای که به امضاء همه ورثه می‌رسد، تعیین تکلیف کرده و سهم هر یک را مشخص کنید. در صورت عدم همکاری یکی از وراث می‌توانید از طریق دفاتر خدمات قضایی دادخواست تقسیم ترکه به دادگاه تقدیم کنید.

عنایت داشته باشید که خواندگان دادخواست باید سایر وراث باشند و هرکس که اسم آن در انحصار ورثه آمده به طرفیت او اقامه دعوی تقسیم ارث انجام شود. ممکن است که بعضی از ورثه در دسترس نباشند، به عنوان مثال خارج از کشور باشند که می‌توانید در صورت عدم همکاری، ایشان را در دادخواست مجهول المکان اعلام کنید. عدم حضور یکی از ورثه مانع تقسیم وراثت نیست.

  • متوفی هم دارای اموال منقول (مثل خودرو، فرش و …) است و هم غیر منقول (مثل مغازه، خانه) است:

در این موارد نیز اگر بین وراث موافقت برای تقسیم مسالمت آمیز نیست. گذشته از اینکه مال غیر منقول سند رسمی دارد یا سند عادی، باید از طریق دادگاه، یکی از وراث به طرفیت بقیه ورثه، دادخواست تقسیم ترکه تقدیم دادگاه عمومی کند.

رویه بعضی از دادگاه‌ها که مقدار آن کم است، چنین است که اگر قبل از دادخواست تقسیم ترکه، ترکه تحریر نشده باشد، قرار عدم استماع صادر می‌کنند که به نظر ما اشتباه است.

خوشبختانه اکثر شعب با نگاه به رفع مشکلات مردم در اسرع وقت، وارد دادرسی و صدور حکم می شوند. رویه بیشتر شعب خاصه در مواردی که اموال و بدهی و طلب با هم باشند، ارجاع به کارشناسی است.

تصفیه ترکه در مراحل گرفتن ارث

یکی از مهمترین مراحل گرفتن ارث، تصفیه ترکه است، به این معنی که در ابتدا بایستی دیون متوفی پرداخت شود و باقیمانده ترکه میان ورثه تقسیم شود. حتما میدانید که مهریه زوجه در صورت مطالبه او مقدم بر تقسیم ارث است.

بر طبق رای وحدت رویه ۷۱۹ مورخ ۲۰/۲/۱۳۹۰ هیات عمومی دیوان عالی کشور اگر ترکه متوفی مال غیر منقول هم باشد و حتی فقط مال غیر منقول (مثل زمین، خانه، مغازه) باشد.

متن دادخواست تقسیم ترکه

دادگاه عمومی از طریق دادخواست تقسیم ترکه صالح به رسیدگی است. متن رای مذکور چنین است:

“مستفاد از مقررات قانون امور حسبی راجع به تقسیم، تقسیم ترکه در صورت عدم تراضی ورثه امری است که محتاج رسیدگی قضایی است و باید در دادگاه به عمل آید. همین حکم در موردی هم که ترکه منحصر به یک یا چند مال غیرمنقول باشد جاری است.
بنابراین آراء شعب پنجم و بیست و یکم دیوان عالی کشور که تقسیم ترکه غیرمنقول را از صلاحیت واحد ثبتی محل وقوع مال خارج و در صلاحیت دادگاه دانسته به اکثریت آراء صحیح و منطبق با موازین قانونی است. این رای طبق ماده ۲۷۰ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاه‌های سراسر کشور لازم‌الاتباع است.

البته صلاحیت دادگاه عمومی در خصوص تقسیم مال غیر منقول به منزله عدم صلاحیت اداره ثبت اسناد محل استقرار ملک برای درخواست افراز(تقسیم) نیست. به عبارت دیگر هر یک از ورثه در خصوص مال غیر منقول از دو مرجع (دادگاه و اداره ثبت) می‌توانند تقسیم مال غیر منقول را تقاضا کنند.
شایان ذکر است که اگر در نهایت اداره ثبت رای عدم افراز صادر کند، مرحله بعد مراجعه به دادگاه و تقدیم دادخواست دستور فروش ملک مشاع غیر قابل افراز است. این دادخواست از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت می شود و چون در قالب دستوراست و نه حکم اولا قابل اعتراض نیست، ثانیا نیازی به صدور اجرائیه ندارد و بعد  از صدور دستور موقت مذکور ملک کارشناسی می‌شود و بر طبق قانون به مزایده گذاشته می‌شود.

مرحله اجرای تقسیم ترکه (ماترک)

پس از صدور رای دادگاه، اگر مال یا اموال ارث رسیده قابلیت تقسیم داشته باشد، پس از تصفیه بدهی‌ها بین ورثه، تقسیم ارث می‌شود. در غیر این صورت اول توسط دادگاه و از طریق کارشناس رسمی دادگستری کارشناسی قیمت‌گذاری می‌شود و در ادامه به مزایده گذاشته می‌شود.
نکته بسیار مهم آن که در اکثر اوقات کسی خارج از خود ورثه در مزایده دادگاه شرکت نمی‌کند و اگر خریداری به قیمت پایه کارشناسی پیدا نشود، مال به مزایده رفته فروش نمی‌رود. آنچه مهم است اینکه در نهایت باید یکی از وراث سهم الارث دیگران را خریداری کند تا مال موروثی مثل ارثیه خانه پدری یا مال منقول موروثی به او انتقال یابد.

اگر کسی از ورثه یا شخص ثالث اقدام به خریداری نکند، پرونده اجرایی بلاتکلیف باقی می‌ماند.
توجه داشته باشید که رویه دادگاه‌ها چنین است که حتی در مرحله دوم مزایده هم اموال را به کمتر از قیمت کارشناسی نمی‌فروشند.
مطلب دیگر آنکه اگر هرکدام از وراث به قیمت ارزیابی شده کارشناس معترض باشند می‌توانند در فرجه قانونی به آن اعتراض کنند تا دوباره توسط هیات کارشناسان ارزیابی قیمت شود.

تقسیم ارث زوجه به چه صورت است؟

در ادامه فروض مختلف تقسیم سهم الارث همسر (منظور زوجه) توضیح داده می‌شود.

تقسیم ارث زوجه

سوال شده است که اگر مرد فوت شده دو زن داشته باشد وضعیت چگونه است؟

میزان ارث زوجات همان است که گفته شد به این صورت که چه یک زن باشد یا چند زن سهم الارث زوجات همان یک هشتم ماترک است ود که به صورت مساوی بین آنها تقسیم می شود و اینگونه نیست که هر زن ماترک ارث ببرد.

تقسیم ارث زن با فرزند:

اگر مردی فوت کند که فرزند داشته باشد و لو اینکه این فرزند از همسر دیگر باشد، سهم الارث زن یک هشتم از کل ترکه (ماترک) پس از تصفیه دیون (پرداخت بدهی ها) است.

تقسیم ارث زن بدون فرزند:

این هم منظور ارث زن بدون فرزند برای شوهر است که مهم ارث زوجه در این صورت یک چهارم ماترک است و اگر چند زن باشند؛ یعنی متوفی چند همسر داشته باشد یک چهارم ماترک بین ایشان به تساوی تقسیم می‌شود.

زوجه (زن) از چه اموالی ارث می برد؟

از کلیه اموال منقول و از قیمت عرصه و اعیان اموال غیر منقول شوهر ارث می‌برد. به عبارت دیگر اگر خانه، زمینی و مغازه باشد، زوجه از قیمت آن‌ها ارث می‌برد.

قانون قدیم این بوده که زوجه فقط از قیمت اعیان (ساختمان بنا) ارث می‌برد و نه عرصه (زمین) اما با توجه به تغییر قانون مدنی در سال ۱۳۸۷ در حال حاضر زوجه از قیمت عرصه و اعیان هر دو ارث می‌برد.

بر طبق تبصره الحاقی مورخ ۱۳۸۹ ماده ۹۴۶ قانون مدنی در مورد کسانی که قبل از سال۱۳۸۷ هم فوت کرده‌اند ولی ارث آن‌ها تقسیم نشده است این قانون لازم الاجرا است. اما اگر ارث تقسیم شده باشد دیگر این امکان وجود ندارد.

ارث زن بدون وراث دیگر برای شوهر:

مطابق ماده ۹۴۹ قانون مدنی اگر زوج متوفی هیچ وارثی به غیر از زن نداشته باشد، سهم ارث زن همان یک چهارم ماترک است و بقیه اموال در حکم اموال بلا وارث است؛ برعکس آن اگر زن فوت کند و هیچ وارثی غیر از شوهر نداشته باشد، شوهر تمام ارث را مالک می‌شود.

تقسیم ارث زن در صورت طلاق:

زن مطلقه از شوهر سابق ارث نمی‌برد؛ مگر اینکه طلاق رجعی (به درخواست زوج) بوده باشد و زن در مدت ۳ ماه عده باشد که شوهر فوت کند.

اگر مردی در حال مریضی زن را طلاق دهد و در ظرف یکسال به همان مرض فوت کند و زن هنوز شوهر نکرده باشد، حتی اگر طلاق بائن باشد، زن از مرد متوفی ارث می برد (ماده ۹۴۴ قانون مدنی).

مقرره ماده ۹۴۵ قانون مدنی:

اگر مردی درحال مرض زنی را عقد کند و در همان مرض قبل از دخول بمیرد زن از او ارث  نمی‌برد؛ لیکن اگر بعد از دخول یا بعد از صحت یافتن از آن مرض بمیرد زن از او ارث می‌برد.

تقسیم ارث زن در نکاح موقت:

زوجه در نکاح موقت (صیغه) از شوهر ارث نمی‌برد و همچنین شوهر هم از او ارث نمی‌برد، حتی اگر بچه داشته باشند یا به اصطلاح صیغه ۹۹ ساله باشد.

نمونه‌ای در مورد انحصار وراثت و تقسیم ارث

  • مردی فوت کرده است،بر اساس قانون ارث همسر و یک فرزند دختر و یک فرزند پسر دارد: زوجه یک هشتم از ماترک و آنچه باقی بماند، دو سهم برای پسر و یک سهم برای دختر تقسیم می‌شود.
  • مردی فوت کرده است و یک فرزند دختر و دو فرزند پسر دارد و همسری ندارد و یا فوت کرده یا طلاق داده است: دختر یک سهم و هر پسر دو سهم از کل ماترک به ارث می برند.
  • زنی فوت کرده و یک فرزند پسر دو فرزند دختر و یک همسر دارد: همسر یک چهارم از کل ماترک آنچه باقی بماند، پسر دو سهم و هر کدام از دختران یک سهم دارند.
  • مردی فوت کرده پدر، همسر و دو فرزند پسر دارد: پدر یک ششم، زوجه یک هشتم  و مابقی به صورت مساوی بین فرزندان پسر تقسیم می‌شود.
  • مردی فوت کرده پدر، مادر و همسر دارد: همسر یک ششم، مادر یک سوم و مابقی به پدر می‌رسد. مادر در صورت بودن فرزند برای متوفی یک ششم و در صورت نبودن یک سوم از کل اموال سهم می‌برد.
  • زنی فوت کرده مادر و یک دختر دارد: مادر یک ششم، دختر یک دوم  و مابقی به همان نسبت تقسیم می‌شود.

چگونه سهم ارثیه پدری را که یک باب مغازه است بگیرم؟ (تقسیم ارث)

چندی پیش یکی از مراجعین محترم این سوال را از ما پرسید، داستان از این قرار است که پدر مرحومشان در سال ۱۳۹۶ فوت کرده است، وراث ایشان دو دختر و یک پسر است، با این توضیح که مادرشان قبل از پدر، فوت کرده است.

مغازه هم اکنون در اختیار برادر (پسر متوفی) است و خواهر دیگر موکل در خارج از کشور سکونت دارد و به دلیل قهر خانوادگی با ایشان در ارتباط نیست.

برادر نیز که عملا از مغازه استفاده می‌کند هر از چندی مبلغی به حساب موکل به عنوان کارکرد و سود واریز می‌کند اما با درخواست تقسیم ارث موکل، با بهانه‌های چون در شرایط فعلی صلاح به فروش نیست و یا ممکن است ملک در آینده نزدیک گران شود، از پرداخت سهم الارث خواهر طفره می رود و … .

خوب با توجه به شایع بودن موارد مذکور که ممکن است اندکی تفاوت با قضیه بالا داشته باشد، تصمیم گرفتیم در این خصوص توضیحی داده شود:

قبل از هر چیز موکل (دختری که تقاضای ارثیه پدری داشت) میبایستی توسط وکیل انحصار ورثه یا شخصا به شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت متوفی (پدر ایشان) مراجعه کند و گواهی به صورت نا محدود اخذ نماید. با توجه به اینکه خواهر دیگر ایشان خارج از کشور است و عملا همکاری نمی‌کند و مدارک شناسایی او هم در اختیار نیست، پروسه اخذ گواهی کمی زمانبر خواهد شد. زیرا اولا بایستی برای اخذ گواهی حصر وراثت نامحدود آگهی انجام شود، ثانیا از اداره ثبت احوال در خصوص مدارک شناسایی خواهر مقیم خارج استعلام به عمل آید.

پس از گرفتن گواهی حصر وراثت به تشخیص وکیل انحصار وراثت مجرب و البته مشاوره با موکل چند کار می‌توان کرد:

۱-خلع ید مشاعی:

با توجه به اینکه ماترک (مغازه)  مال غیر منقول است و سند رسمی با نام پدر مرحومشان بوده، می‌توان دادخواست خلع ید مشاعی به طرفیت متصرف (برادر)  تقدیم دادگاه محل استقرار مغازه کرد. دادگاه پس از رسیدگی در نهایت حکم بر خلع ید مشاعی مغازه پیش گفته صادر می‌کند و در مقام اجرای حکم، مغازه پلمپ می شود. همین کار باعث خواهد شد که برادر دیگر نتواند از مغازه منتفع شود و راضی به تقسیم ارث و فروش ملک پدری شود.

۲-تقاضای افراز ار اداره ثبت اسناد:

می‌توان به اداره ثبت اسناد مراجعه کرد و تقاضای افراز یعنی تقسیم کرد. پس از کارشناسی توسط اداره ثبت و بررسی اینکه ملک قابلیت افراز و تفکیک سهم هر یک از ورثه را دارد یا خیر، تصمیم نهایی اداره ثبت ابلاغ می شود. معمولا گواهی عدم افراز است یعنی اینکه مغازه مورد نظر قابلیت افراز بین ۳ نفر را ندارد. پس از اخذ گواهی عدم افراز میبایستی به دادگاه مراجعه کرد و تقاضای دستور فروش ملک مشاع غیر قابل افراز کرد که در نهایت مغازه مذکور (ترکه متوفی) کارشناسی و مزایده گذاشته می شود.

۳-تقدیم دادخواست تقسیم ترکه به دادگاه:

دیگر راهکار قانونی این است که مستقیم به دادگاه مراجعه کرده و به طرفیت برادر متصرف ملک و خواهر مقیم خارج از کشور دادخواست تقسیم ترکه داد. بهتر است خواهر مقیم خارج از کشور را مجهول المکان اعلام کرد. در نهایت دادگاه حکم بر تقسیم ترکه صادر خواهد کرد.

هزینه وکیل انحصار وراثت

مشکلات انحصار وراثت

گاهی ممکن است پروسه تقسیم ارث با مشکل مواجه شود. برای مثال خانه‌ای که متعلق به متوفی بوده، بخشی از آن به نام یک نفر باشد و او برای فروش مال و تقسیم میان ورثه همکاری نکند. در این حالت ورثه می‌توانند از طریق اداره ثبت درخواست افراز کنند و گواهی عدم افراز بگیرند. در قدم بعدی با این گواهی می‌توان از دادگاه تقاضای دستور فروش کرد و در نهایت آن ملک با مزایده فروخته و سهم هر یک از ورثه و مالکین میان آن‌ها تقسیم می‌شود.

برای کسب مشاوره بیشتر می‌توانید با وکیل انحصار وراثت در وکلای هوداد تماس برقرار کنید.

سوالات متداول شما

مدت زمان انحصار وراثت بعد از فوت چقدر است؟ 

قانون مهلت و مدتی برای گرفتن گواهی انحصار ورثه مشخص نکرده است؛ بنابراین هر زمان که ورثه یا یکی از آنها بخواهد بدون مهلت می‌تواند دادخواست مربوطه را با وکیل یا بدون وکیل انحصار وراثت به شورای حل اختلاف بدهد در قانون جدید مالیات های مستقیم جریمه تاخیر بیش از ۶ ماه ندادن اظهارنامه مالیاتی حذف شده است.

کل هزینه ها صفر تا صد با حق الوکاله در سال ۱۴۰۰ چقدر می‌شود؟

حق الوکاله و هزینه دادرسی جمعاً دو میلیون و پانصد هزار تومان. اگر بخواهیم استشهادیه را ما تهیه کنیم ۴۰۰ هزار تومان اضافه می‌شود.

مدت زمان برای انحصار ورثه از طریق دادگاه چقدر طول می‌کشد؟

۴۰ تا ۵۰ روز از شورای حل اختلاف، ارتباطی به دادگاه ندارد.

یکی از اقوام ما در خارج فوت کرده و در ایران اموال دارد چه باید کرد؟

در هر کشوری که فوت شده گواهی فوت را به تایید سفارت ایران برسانید بقیه کارها توسط وکلای ما انجام می‌شود. اگر یکی از ورثه در ایران است با ما تماس بگیرد و اگر خارج هستند بایستی از طریق سفارت یا کنسولگری ایران وکالت به کسی در ایران داده شود.توجه داشته باشید به شخصی که وکالت داده می‌شود می‌تواند غیر وکیل دادگستری باشد. ولی فقط وکیل دادگستری می‌تواند دادخواست بدهد و به جای دیگری در دادگاه وکالت کند.

بعضی با ما تماس می‌گیرند که ما از بعضی وراث وکالت کامل داریم به آنها گفته می‌شود که با وکالت رسمی شما نمی‌توانید اقدامی کنید مگر اینکه با آن وکالت، وکیل صاحب پروانه وکالت انتخاب کنید و این استثنا فقط در مراجع قضایی است و شامل ادارات دولتی چون اداره مالیات و ثبت و غیره نمیشود.

رابطه مالیات و انحصار وراث چیست؟

(ماده ۳۴ قانون مالیات های مستقیم):
برای اخذ انحصار وراثه نیازی به رفتن به اداره مالیات دارایی و یا پرداخت مالیات نیست. این موضوع با توجه به آخرین تغییرات قانون مالیات‌های مستقیم است که رویه شورای حل اختلاف را نیز تغییر داده است به عبارت دیگر هر زمان که بخواهید مالی (منقول یا غیرمنقول) از ترکه را بفروشید باید مالیات بر ارث پرداخت کنید. کلاً برای فوت شدگان بعد از ۱/۱/۱۳۹۵ مالیات ارتباط به گواهی ندارد.

خلاصه آنکه از مراحل انحصار ورثه سال ۱۴۰۰ رفتن به اداره مالیات و اظهارنامه مالیاتی و تسویه حساب آن نیست. مگر اینکه کسی که فوت شده قبل از سال ۱۳۹۵ باشد و ورثه به هر دلیل اقدامی نکرده باشند که در این صورت بایستی اظهارنامه مالیات بر ارث به اداره مالیات داده شود و گواهی تسلیم اظهارنامه مالیاتی به شورای حل اختلاف داده شود تا گواهی صادر شود. نکته ظریف اینکه پرداخت مالیات در این مرحله لازم نیست آنچه مورد نیاز است صرف اظهارنامه مالیاتی است.

آیا زن خیانتکار از شوهر ارث می‌برد؟

بله. رابطه نامشروع ارتباطی به ارث و مهریه ندارد.

آیا زنی که شوهر خود را کشته باشد از اموال او ارث می برد؟

خیر. قتل از موانع ارث است.

رای شما به بهبود خدمات ما کمک میکند :
تا احقاق حق کامل در کنار شما ایستاده ایم

8 پاسخ به “تقسیم ارث و دریافت گواهی انحصار وراثت با وکیل”

  1. صالحی گفت:

    سلام : در حساب بانکی متوفی مبلغی سه میلیون و صد هزار تومان باشد میتوانیم از انحصار وراثت محدود استفاده کنیم یا نه؟؟؟